De daklozen veroveren de ideale wereld: een koffietafelboek dat de beschamende kanten van de stad op tafel brengt.
Credit Cover: ArchiTangle
Van huisvestingsbeleid tot sociale aspecten en architectuurbeleid
Who’s Next? is een verfijnd boek. Als je het voor het eerst bekijkt, doet het je onvermijdelijk denken aan de zogenaamde koffietafelboeken. Dit zijn groot formaat boeken met prachtige kaften, waarvan de inhoud meestal oppervlakkig gaat over design, eten, reizen of (binnenhuis)architectuur. Ze zijn een populair decoratief element op zich geworden, dat bij mensen thuis op salontafels of andere oppervlakken wordt geplaatst om te laten zien dat ze boeken („Wat belezen!“) en smaak („Zo esthetisch!“) hebben. Kortom, een koffietafelboek is een goed gevoel dat mensen aanmoedigt om erin te bladeren. Je vindt het zowel in huis als in chique cafés.
Maar wat is Who’s Next? Het is een massief boek van groot formaat waarvan de ondertitel overeenkomt met wat de lezers erin zullen vinden: Thematisch onderzoekt het dakloosheid in de stedelijke ruimte en de concrete raakvlakken met de bebouwde omgeving. De redacteuren Daniel Talesnik en Andres Lepik – docenten en curator en directeur van het Architekturmuseum der TUM in München, waar de tentoonstelling waarvoor de publicatie verscheen in 2021/22 voor het eerst te zien was – bestrijken het spectrum van woonbeleid en een kritiek op de woningmarkt tot de sociale aspecten van dakloosheid en architectuurbeleid.
23 projecten gepresenteerd
Afzonderlijke teksten gaan vervolgens in op specifieke voorbeelden waarin steden en hun specifieke culturele benadering van dakloosheid worden geschetst. Het wordt gekoppeld aan concepten als gentrificatie, ontkenning, systematisch racisme en ongelijkheid. Voor het geval dat de afzonderlijke concepten voor de een of de ander niet helemaal duidelijk zijn, bevat het boek een woordenlijst die is ontworpen door studenten van de Technische Universiteit van München en die de belangrijkste termen uitlegt en contextualiseert. Last but not least worden 23 gerealiseerde projecten gepresenteerd waarin huisvesting voor daklozen als centrale ontwerpopgave wordt behandeld.
Foto © Christopher Michel
Wat kenmerkt de auteurs:
De bijdragers aan dit boek zijn vooral één ding: interdisciplinair. Veel architecten komen aan het woord, net als sociologen, stedelijke onderzoekers en planners, economen en deskundigen op het gebied van mensenrechten en vergelijkbaar maatschappelijk relevant beleid.
Dat is een belangrijke uitspraak:
„Het is belangrijk dat dit gebouwen zijn die de betrokken mensen hun waardigheid teruggeven […].“ Deze uitspraak is belangrijk omdat ze verstrekkende gevolgen heeft: menselijke waardigheid is een universeel mensenrecht en beïnvloedt onze politiek, maar ook onze zeer persoonlijke kijk op de samenleving zoals die is en zou moeten zijn. Huisvesting wordt niet alleen geassocieerd met een adres, maar een permanente verblijfplaats is ook het ticket om geaccepteerd en erkend te worden als deelnemer aan de samenleving.
Dat is een verklaring die tot nadenken stemt:
„Ontwikkelingslanden herbergen ongeveer 85 procent van de vluchtelingenbevolking in de wereld.“ (uit de woordenlijst over de term vluchteling)
De flaptekst is vervuld omdat ...
… wordt het onderwerp dakloosheid en architectuur in al zijn complexiteit uitgelegd en besproken. De focus ligt niet alleen op architecturale projecten, maar ook op de sociale, economische en culturele randvoorwaarden van dakloosheid en wat er nodig is om het probleem holistisch op te lossen.
Met deze kennis uit het boek kun je voor de dag komen:
De term „skid row“ komt oorspronkelijk uit de houtbewerkingsindustrie, waar ingevette sleden werden gebruikt voor het vervoer van boomstammen over de weg. Het gebied rond Skid Row diende als woonplaats voor de armere houtbewerkers. Eigenlijk verwijst het naar de arme wijk Central City East in Los Angeles, maar tegenwoordig wordt het ook gebruikt als synoniem voor daklozenwijk.
Meer trend dan klassiek, want ...
… wordt de hedendaagse aanpak van dakloosheid geanalyseerd. Deze randvoorwaarden zijn voortdurend aan verandering onderhevig, vooral omdat het beeld dat de samenleving van dakloosheid heeft, verandert. Werd dakloos worden vroeger meer gezien als eigen schuld, tegenwoordig worden de complexe oorzaken en politieke randvoorwaarden voor dakloosheid meer publiekelijk besproken.
Korte zin over
- Voelen: omslag van dik karton dat de pagina’s van groot formaat stevig bij elkaar houdt. De hoogwaardige garensteek maakt het openen aangenaam.
- Ontwerp: De overheersende kleur is sterk roze als designaccent. De grote en duidelijke letters vergemakkelijken het lezen.
- Leesverloop: De verschillende schrijfstijlen van de bijdragers hebben slechts een minimale invloed op het leesverloop. Het taalgebruik is overal gemakkelijk te begrijpen en eventuele noten en voetnoten staan aan het einde van de tekst.
- Visuele taal: Naast architecturale beelden van de voorbeeldprojecten geeft het boek ook veel visuele inzichten in het leven en het dagelijkse leven van daklozen over de hele wereld. De nadruk ligt op een objectieve, observerende kijk in plaats van een voyeuristische.
Wat nog meer belangrijk is:
Who’s Next? richt zich niet alleen tot architecten, maar ook tot iedereen die betrokken is bij ontwerp- en besluitvormingsprocessen die invloed hebben op de samenleving en op precaire gemarginaliseerde groepen. De publicatie draagt bij aan een bewustere benadering van dakloosheid en verpakt het moeilijke onderwerp in een makkelijk te verteren boek dat visueel presentabel is – bijvoorbeeld op de koffietafel.
Informatie:
Wie is de volgende? Dakloosheid, architectuur en de stad
Onder redactie van Daniel Talesnik en Andres Lepik
Archi Tangle, 2021
272 pagina’s, 155 illustraties
ISBN: 978-3-96680-018-1