Nut en schoonheid in hedendaagse parken
Hans Stimmann, de voormalige directeur van Senaatsgebouwen in Berlijn, heeft een nieuw boek over landschapsarchitectuur geschreven. Het is zijn derde boek en het verschil met zijn voorgangers uit 2001 en 2008 is op het eerste gezicht verrassend. Terwijl de eerste twee boeken bijna uitsluitend over landschapsarchitectuur als esthetisch object gingen, richt het nieuwe boek zich op de gebruiksaspecten van openbare open ruimten. Waar voorheen foto’s van verlaten faciliteiten domineerden, toont het nieuwste boek de volheid van leven. Het is niet langer gewijd aan de „nieuwe“ en „nieuwste tuinkunst“ van Berlijn, maar aan de traditie van openbare parken – en hun verlies in het heden. Dit is de stelling van het boek. De auteur baseert deze op de verloren verbinding tussen nut en schoonheid in hedendaagse parken. Hij bekritiseert zowel de „mensen“ en hun „overmatig gebruik“ van de parken als de ontwerpers, die hij berucht tuinarchitecten noemt. Ze weten niet meer wat de bevolking wil en nodig heeft, en als ze dat wel wisten, zouden ze een „stedelijk openbaar fitnesscentrum“ bouwen in plaats van een mooi park.
Stimmann betreurt het gebrek aan schoonheid, maar zijn fotograaf heeft het vastgelegd. De foto’s van Erik-Jan Ouwerkerk vieren het buitenleven, ze tonen dichte sferen, intensief gebruik, opwinding, uitbundigheid en laissez-faire. Ze vertellen een ander verhaal dan de tekst. Ouwerkerk toont niet de schoonheid van de architectuur met geslaagde ruimtelijke composities, goede details en uitgekiende beplanting, maar het geluk van de mensen in de parken. Juist daar kristalliseert zich de levenshouding die veel mensen met Berlijn associëren. Dit heeft minder te maken met stedelijke zelfpresentatie, zoals de titel van het boek suggereert. Het heeft eerder te maken met de functie van de parken als echte open ruimtes, als plekken voor individuele zelfontplooiing en gemeenschapservaring. Berlijn maakt hier ruimschoots gebruik van. De grote waarde hiervan wordt geïllustreerd door de foto’s. Ze documenteren de betekenis van de Berlijnse parken. Ze documenteren de betekenis van de Berlijnse parken in termen van stedelijke cultuur en wijzen op de successen van de open ruimte planning voor deze stad.
Het boek is gewijd aan de altijd actuele vraag in hoeverre landschapsarchitectuur een sociale weerklank heeft. Een universeel concept van schoonheid heeft echter zijn langste tijd gehad. De vraag is eerder wie wat mooi vindt en waarom. Dus wat zou „schoonheid“ in parkontwerp kunnen betekenen voor een pluralistische samenleving in de 21e eeuw? Men had een intensiever debat gewenst, meer inhoudelijke diepgang, rechtvaardiging en constructiviteit. Een precieze reflectie op het verschil tussen tijdgeest en hedendaags. Minder nostalgie en meer visie.
Bibliografische gegevens:
Hans Stimmen, Jan-Erik Ouwerkerk
Stad. Mensen. Park.
Volkspark als podium voor stedelijke zelfpresentatie.
Uitgeverij Ernst Wasmut, Tübingen 2017