Verouderde stad: onderzoek naar het ruimtepotentieel van onze steden

Van 2020 tot 2023 analyseerde een interdisciplinair onderzoeksteam onder leiding van de Universiteit van Kassel verouderde ruimtes in grote Duitse steden. De studie „Obsolete city – space potentials for a common good-oriented, climate-friendly and co-productive urban development practice in growing cities“ laat zien dat het er heel veel zijn. Kunnen de meeste dringende toepassingen, zoals woningbouw, hier niet onder vallen?

Het onderzoek werd geïnitieerd en gefinancierd door de Robert Bosch Stichting. Het negenkoppige onderzoeksteam analyseerde de effecten van megatrends en disrupties op groeiende Duitse steden. Ze analyseerden welke typologieën blootstaan aan het risico van veroudering en welke aanpassingsmaatregelen mogelijk zijn. Dit werd vervolgens gebruikt om duurzame transformatiebenaderingen te ontwikkelen voor een verouderde stad.

Tot nu toe zijn de oorzaken van stedelijke veroudering niet systematisch onderzocht. Wat wel zeker is, is dat megatrends tegenwoordig een grote invloed hebben op onze stedelijke typologieën. Veel gebouwtypen en ruimtes komen daardoor onder druk te staan omdat ze moeten voldoen aan veranderende gebruikseisen. Dit kan echter ook geïnterpreteerd worden als een belangrijke bron voor de interne ontwikkeling van groeiende steden.

Megatrends zijn langdurige en fundamentele maatschappelijke ontwikkelingen die een directe invloed hebben op het gebruik van de ruimte. Ze zijn er mede verantwoordelijk voor dat gebouwen en stedelijke ruimten in onbruik raken. In de afgelopen decennia was veroudering vooral een neveneffect van globalisering. Nu komen daar nieuwe megatrends bij: klimaatverandering, digitalisering, de energie- en transporttransitie en religieuze verandering. Het grootste deel van de ruimte die vrijkomt, wordt toegeschreven aan digitalisering. Het wordt daarom een cruciaal aspect van stedelijke planning om dergelijke trends met een vooruitziende blik te identificeren en er toekomstgericht mee om te gaan. Het onderzoeksproject „Obsolete City“ identificeert in dit verband vier actiegebieden: Handel, arbeid, mobiliteit en religiositeit.

Wat kan er dan veranderd worden in de stad? De federale regering speelt in op megatrends, bijvoorbeeld met het financieringsprogramma „Duurzame binnensteden en centra“. Er zijn onder andere grote gebieden te vinden op het gebied van stilstaand verkeer. In Hamburg bijvoorbeeld is er meer dan 700 hectare aan gelijkvloerse parkeergarages die slechts gedeeltelijk worden gebruikt. Het ticket van 49 euro heeft ook al geleid tot minder files op de Duitse wegen. De verandering van religie opent ook nieuwe mogelijkheden. Begraafplaatsen kunnen bijvoorbeeld na een periode van vroomheid een nieuwe bestemming krijgen als andere soorten open ruimte. Tegelijkertijd starten onze steden steeds meer experimenten – of pop-up fietspaden, intensiever groen of verkeersremmende maatregelen. Met dit in gedachten suggereert het onderzoeksteam dat de verouderde stad gezien moet worden als een kans. Het lijkt immers problematisch om deze gebieden simpelweg over te laten aan speculatie.

„De transformatie van de verouderde stad is dus in volle gang“. De studie toont aan dat zowel experts als het grote publiek één aanpassing moeten maken in het bijzonder: hun bewustzijn van de kwestie. De transformatie naar de verouderde stad vindt plaats tegen een systemische achtergrond. Er zijn ook wijken en buurten waar de stedelijke veroudering toeneemt. Dit maakt ze echter geen probleemwijken, maar eerder gebieden met potentieel. Het zou goed zijn om hier te experimenteren met toekomstgerichte planning. Wijken moeten hoe dan ook meer worden aangepast aan het klimaat en meer gebruiksmogelijkheden bevatten die gericht zijn op het algemeen welzijn. De energie- en transporttransitie moet ook worden aangepakt. Daartoe ontwikkelde de studie instrumenten voor concrete implementatie. En het heeft nog een oproep: het federale beleid zou de herontwikkelingswet moeten voortzetten als een „stedelijke herontwikkelings- en transformatiemaatregel“.

Lees hier meer over de studie.

Ook interessant: De hoogbouwstudie München 2023, een discussie over hoge gebouwen.