Tilman Latz: „Ik heb twee opties: doodwerken of herstructureren“

Tilman Latz leidt Latz + Partner sinds 2011 na tien jaar partnerschap met zijn ouders Anneliese en Peter Latz. Zijn vrouw Iris Dupper is partner sinds 2016. In februari 2022 aanvaardde Tilman Latz het professoraat voor Planning en Design aan de HSWT. Ter gelegenheid van het professoraat vroeg Theresa Ramisch aan Tilman Latz wat hij aan studenten zou willen doorgeven en of het mogelijk is om een professoraat en kantoorwerk te combineren.

Tilman Latz, u bent sinds februari hoogleraar planning en ontwerp aan de faculteit landschapsarchitectuur van de Hogeschool Weihenstephan-Triesdorf. U hebt zelf gestudeerd in Wenen, Kassel en Londen. Wat was uw meest vormende studie-ervaring?

Tilman Latz: Dankzij mijn ouders, die allebei landschapsarchitect zijn, had ik het geluk goed voorbereid te zijn op mijn studie. Ik wist dat mijn tijd in Wenen meer schoolgericht zou zijn, terwijl mijn tijd in Kassel vrijer zou zijn. Wat ik me goed herinner, is de interactie op de universiteiten van toen. Het was anders tussen studenten en professoren. Maar wat vooral een blijvende indruk op me achterliet, was mijn tijd in Londen. Het was een ongelooflijke ervaring voor mij.

De Architectural Association in Londen liet me interdisciplinariteit in actie zien. Daar leerde ik dat architectuur en landschap allesbehalve ver van elkaar afstaan; dat je uit landschap fantastische architectonische projecten kunt afleiden. Ervaren dat de inspiratie voor planning – of je nu werkt op het gebied van bouwkunde of theaterarchitectuur – wordt gevormd door de perceptie van de omgeving was nieuw voor mij en fantastisch tegelijk. Het opende mijn ogen. Het was zo rijk en indrukwekkend: al die invloeden uit andere culturen – maar ook de wereld van voor het internet.

Is deze kosmopolitische kijk ook wat je wilt doorgeven aan je studenten?

Tilman Latz: Absoluut. Studenten van nu zijn anders dan wij toen. Ze zijn ongelooflijk genetwerkt en weten veel – soms meer dan de professoren. Naar mijn mening wordt dit echter voor een groot deel bepaald door het internet. Studenten waren vaak niet echt ter plaatse, maar kenden vooral de beelden. Vroeger leerden we dat niets de ervaring in het echte leven kan vervangen. Daar houd ik aan vast. Ik wil de studenten dichter bij de fenomenen van deze wereld brengen, naar een gedetailleerde observatie en analyse. Ik wil hun perspectief op de wereld openen en hen helpen de diversiteit te begrijpen die onze wereld biedt voor hun werk. Tegelijkertijd wil ik studenten ook het vermogen geven om kritiek te leveren. Naar mijn mening hebben we daar een zeker gebrek aan in het beroep.

Betekent dat dat je een harde professor wordt?

Tilman Latz: Nee, ik ben er helemaal voor om echt goede projecten te doen. Maar de studenten zullen altijd mijn eerlijke mening horen. In tegenstelling tot wat vaak wordt gedacht, denk ik niet dat feedback in de landschapsarchitectuur subjectief is. Projecten gaan altijd over specifieke situaties die specifieke maatregelen vereisen en die ook wetenschappelijk onderbouwd kunnen worden. Maar ik sta ook open voor nieuwe ideeën en in mijn werk als docent wil ik studenten en hun ideeën mijn respect voor hun werk tonen en iedereen gelijk behandelen.

„Professoren maken veel van wat niet betaald wordt goed met hun persoonlijke inzet“

Uw vader, Peter Latz, gaf 25 jaar lang les aan de TU München-Weihenstephan, naast zijn gasthoogleraarschappen aan Harvard en de Universiteit van Pennsylvania. U was zelf ook gastdocent aan de Universiteit van Pennsylvania en aan de Universiteit van Kassel. Nu het professoraat aan Weihenstephan. Een hartewens die in vervulling is gegaan?

Tilman Latz: Het eerlijke antwoord is: Ja en nee. Maar ik zou liegen als ik zou zeggen dat ik niet ontzettend blij was met deze benoeming. In mijn ogen is het HSWT de perfecte plek voor studenten waar baanbrekend onderzoek en onderwijs worden gecombineerd en onderwezen. De urgente uitdagingen van deze tijd worden namelijk hogeschoolbreed onderzocht en leveren daarmee een niet te onderschatten bijdrage aan de maatschappij. Eigenlijk had ik het idee van een lectoraat al eerder in de ijskast gezet. In het bedrijfsleven verdien je immers meer dan op een universiteit. En er wordt niet veel over gepraat: Hoogleraren compenseren veel van wat ze niet betaald krijgen met hun persoonlijke inzet.

„Het is gewoon spannend om professor te zijn“

Maar hoe bent u professor geworden?

Tilman Latz : Aan de ene kant was het mijn persoonlijke omgeving, mijn schoonvader – die ook landschapsarchitect is – en mijn vrouw en kantoorpartner Iris Dupper, maar ook de universiteit zelf. De HSWT is eigenlijk geen hogeschool meer. Het begint steeds meer op een universiteit te lijken. Het groeit, mensen doen onderzoek en kunnen hier nu een master, maar ook een PhD doen. In de afgelopen jaren is de universiteit ook altijd een heel betrouwbaar en goed contact voor mij geweest. De HSWT-professoren werken samen en helpen ook om de middenfaculteit te vormen. Tegelijkertijd is het gewoon spannend om hoogleraar te zijn. Vanwege de intellectuele uitwisseling, het internationale werk en het inzicht in het werk van studenten.

U leidt het bureau Latz + Partner sinds 2010 en ondersteunt sindsdien jonge professionals in hun eerste jaren als praktiserend landschapsarchitect. Heeft u ook het gevoel dat de verwachtingen van jonge professionals de afgelopen jaren aanzienlijk zijn veranderd?

Tilman Latz: Ja, en dit heeft er ook toe geleid dat we zelfs even hebben overwogen om ons kantoor te verhuizen. We hebben er duidelijk van afgezien omdat we van deze regio houden, maar het was een probleem. Maar – eerlijk gezegd – is het echt heel schaamteloos wat we soms meemaken.

Wat bedoelt u daarmee?

Tilman Latz: Ons kantoor werkt zowel nationaal als internationaal. Als gevolg daarvan hebben we te maken met nationale en internationale concurrentie, wat ons dwingt om niet alleen het beste concurrerende voorstel te doen, maar ook om goedkoper, sneller en werkwilliger te zijn. Ik vind de situatie op de arbeidsmarkt hier in het zuiden van Duitsland bijzonder moeilijk. De lonen zijn hier erg hoog. Maar dat moet ook wel tot op zekere hoogte: Wonen in München, Stuttgart en andere regio’s is gewoon erg duur. Dat kun je je alleen veroorloven als je navenant verdient. We begrijpen de redenering in het sollicitatiegesprek en het verlangen naar een overeenkomstig salaris.

„De wens om thuis te werken verbreekt de creatieve samenwerking“

Wat ons echter verbaast, is wanneer deze afgestudeerden en jonge professionals hun werkuren willen terugbrengen tot vier, soms zelfs drie dagen en tegelijkertijd projecten willen managen. Deze houding stelt ons beroep voor enorme uitdagingen. Laten we eerlijk zijn: Vanaf het moment dat we grote, complexe en internationale projecten aannemen – en daarvoor komen veel medewerkers naar ons toe – moeten we soms laat werken of in het weekend, omdat we helaas – of we dat nu leuk vinden of niet – ook beschikbaar moeten zijn voor internationale collega’s en klanten. Dus hoe we ons dagelijks werk willen combineren met de steeds meer gezochte balans tussen werk en privé is een grote uitdaging die wij en de hele beroepsgroep nog niet echt hebben opgelost. En het kan waarschijnlijk ook niet volledig worden opgelost.

Een driedaagse werkweek, projecten beheren en tegelijkertijd heel goed verdienen – waar komen deze eisen vandaan?

Tilman Latz: We leven in een individuele maatschappij waarvan de waarden veranderen, ook wat betreft de relatie tussen werk en vrije tijd. Tegelijkertijd zijn onze werkmethoden veranderd. Terwijl we vroeger samen plannen tekenden, werken we nu meer en meer afzonderlijk aan individuele projecten vanuit onze thuiskantoren. Naar mijn mening vernietigt de wens om thuis te werken de creatieve samenwerking. Naast alle technische en organisatorische taken vinden Iris en ik het nu heel belangrijk om een prettige werksfeer te bevorderen en het plezier van het samen ontwerpen en ontwikkelen van oplossingen over te brengen, vooral op jongere medewerkers.

„Je moet echt passie hebben voor dit werk“

Hoe zit het met uw persoonlijke balans tussen werk en privé? Naast uw hoogleraarschap bij HSWT wilt u uw kantoor blijven runnen als een parttime baan. Is dat zo gemakkelijk? Waar bereidt u zich op voor?

Tilman Latz: Het is een feit dat je echt een passie voor dit vak moet hebben als je naast je professoraat op kantoor wilt blijven werken. Vooral in design. Maar ik heb indirecte ervaring met wat deze dubbele functie inhoudt: van mijn vorige gasthoogleraarschappen, maar natuurlijk ook van wat ik bij mijn vader en collega’s heb kunnen observeren. Daarvan heb ik ook geleerd dat je praktisch moet blijven werken om studenten op de lange termijn iets te kunnen leren. Als je professor en kantoorhouder wilt worden, heb je twee opties: Je kunt jezelf doodwerken of je kunt je kantoor herstructureren. Ik heb geluk en kan zonder aarzelen voor de tweede optie kiezen. Ik heb een geweldig kantoor, ik heb een geweldige vrouw die sinds 2016 samen met mij het kantoor runt en ik heb geweldige medewerkers met wie we samen nieuwe structuren willen creëren.

Maar dat betekent ook dat je de verantwoordelijkheid voor optie 2 moet overdragen en actief een stap terug moet doen. Je lijkt me niet het type dat dat gemakkelijk doet.

Tilman Latz: *Je hebt gelijk. Laten we het hier over een jaar nog eens over hebben om te zien hoe het gaat met het terugnemen van de verantwoordelijkheid.

Over HSWT gesproken: de universiteit vierde in 2021 haar 50e verjaardag. Ter gelegenheid van die verjaardag heeft HSWT 50 bomen geplant.