The Line: Stad van superlatieven

Saoedi-Arabië plant een superlatief midden in de woestijn: een 200 miljard dollar kostende, 170 kilometer lange, 200 meter brede en 500 meter hoge stad voor negen miljoen inwoners. Het project heet The Line en zal het noordwesten van Saoedi-Arabië verbinden met de Rode Zee. Zonder wegen en zonder uitstoot van kooldioxide moet de lintstad als voorbeeld van duurzaam bouwen een voorbeeld stellen tegen klimaatverandering. Maar kunnen de ambitieuze doelen van de Arabische kroonprins worden gerealiseerd?

Ondanks zijn extreme buitenafmetingen neemt The Line heel weinig ruimte in beslag. Door omhoog te bouwen is de voetafdruk van de 150 verdiepingen hoge stad slechts 34 vierkante kilometer. Dankzij de kleine voetafdruk blijft 95 procent van de omringende natuur behouden en toegankelijk voor de inwoners van de lintstad. In de naburige bergen is bijvoorbeeld een skigebied gepland. Gezien de ligging in de woestijn is deze wens in tegenspraak met het imago van The Line als milieuvriendelijk project.

Op het eerste gezicht is het basisidee achter The Line minder gek dan het lijkt. De constructie van de lintstad maakt gebruik van een low-tech principe om met het onherbergzame klimaat om te gaan: De spiegelende gevel reflecteert de zonnestralen en vermindert zo de opbouw van warmte in het gebouw. Dankzij de hoogte profiteert de stad van het schoorsteeneffect. Warme lucht stijgt binnen op en de warmte ontsnapt via het open dak. De luchtdruk in het gebouw neemt naar boven toe, waardoor koelere lucht naar de lagere delen van het gebouw stroomt.

Het project bestaat uit verschillende naburige nederzettingen die energieonafhankelijk zijn en het hele jaar door een gematigd klimaat bieden. Een balans van natuurlijke ventilatie, zonlicht en schaduw moet bijdragen aan de optimale groei van de planten en een groene omgeving creëren voor de bewoners. In zekere zin wordt er een aparte biosfeer binnen de stad gecreëerd, die een model zou kunnen worden voor stedelijke ontwikkeling op onze steeds meer oververhitte planeet. Naast het principe van korte afstanden zorgt het brede aanbod aan vrijetijdsactiviteiten ervoor dat bewoners de lintstad nooit hoeven te verlaten. Naast zwembaden en tuinen herbergt The Line zelfs een stadion op 330 meter hoogte.

Autovrij wonen staat centraal in het concept van The Line. Hier laten de planners zich leiden door het stedenbouwkundige idee van de „15-minuten-stad“. Het doel is om binnen vijf minuten alle belangrijke dagelijkse voorzieningen zoals dokterspraktijken, scholen, winkelcentra en groenvoorzieningen te voet te kunnen bereiken. Het plaatselijke openbaar vervoer moet volledig ondergronds zijn en de bewoners van The Line over langere afstanden door de stad vervoeren. De 170 kilometer lange reis van de ene kant van de stad naar de andere mag echter niet langer duren dan 20 minuten. Om de vereiste gemiddelde snelheid van 500 kilometer per uur te halen, zullen de drones en vliegende taxi’s worden aangevuld met hogesnelheidstreinen en autonome auto’s.

De aanvoerlijnen van de bandstad zullen worden geïntegreerd in het ondergrondse transportsysteem zodat hun organisatie zo milieuvriendelijk en stil mogelijk is. De lijn zal uitsluitend worden aangedreven door hernieuwbare energiebronnen: Zonne-, hydro- en windenergie. De productiefaciliteiten voor deze schone energie zullen speciaal voor de stedelijke gordel worden gebouwd en zich in de directe omgeving bevinden.

Er is echter kritiek op de brave new world die The Line beschrijft. Met name de infrastructuur kan alleen worden gerealiseerd als kunstmatige intelligentie wordt gebruikt om minstens 90 procent van het dagelijks leven van de inwoners te volgen. Er moet ook rekening mee worden gehouden dat zo’n hoge mate van technologisering alleen mogelijk is als de bewoners in staat worden gesteld om de slimme technologieën te gebruiken en te begrijpen. Samen met de beschrijving van The Line als een plek waar „de besten en de slimsten wonen“, is de bandstad niet uitnodigend, maar selectief.

De bandstad zou niet onderworpen zijn aan het archaïsche systeem van het koninkrijk, maar een eigen autonoom rechtssysteem krijgen om de aanhoudende kritiek op de mensenrechtenschendingen in Saoedi-Arabië tegen te gaan. Om de stad te kunnen bouwen waar ze gepland was, werd de inheemse Huwaitat-stam echter uit het gebied verdreven.

The Line adverteert met een kleine voetafdruk. Dit kan echter een probleem worden voor de biodiversiteit. Aan de ene kant kunnen dieren niet langs de kolossale bar en aan de andere kant werken de spiegelende gevels als dodelijke vallen voor trekvogels. De dichte structuur van de lintstad is ook een argument voor de lage_{koolstofvoetafdruk}. Maar om een gigantisch bouwwerk als The Line te bouwen, zijn een aantal emissiearme bouwmaterialen uit den boze. Er zijn enorme hoeveelheden beton, staal en glas nodig om de lintstad te realiseren. Deskundigen schatten dat er tijdens de bouw ongeveer 1,8 miljard ton_CO2 zal worden uitgestoten, wat de duurzaamheidseffecten door de kleine voetafdruk aanzienlijk tenietdoet.

Lange tijd was het onzeker of De Lijn daadwerkelijk gerealiseerd zou worden, mede door het ondoorzichtige planningsproces. Satellietbeelden van oktober 2022 tonen echter zichtbare sporen van grondwerkzaamheden over een lengte van ongeveer 150 kilometer, precies op de plek waar het grootste bouwproject ooit door de mensheid ondernomen, gebouwd gaat worden. Met het oog op de klimaattransitie zal de toekomst van de architectuur altijd utopische ideeën moeten bevatten die een aanvulling vormen op plannen om onze bestaande steden te verdichten. Maar zoals The Line bewijst, moeten deze in twijfel worden getrokken, op zijn laatst nadat ze onder de indruk zijn geraakt van de glossy brochures van utopieën.

Op de NEOM-website kun je het ontwerp van de gigantische geplande stad zelf bekijken.

Lees meer over The Line van onze collega’s bij Garten+Landschaft: Nieuw megastedenproject in Saoedi-Arabië