Stedenbouw in Moskou

Lange tijd was openbare ruimte geen issue in Moskou. Pas in 2010, met het ontslag van burgemeester Joeri Loezjkov, begon er een verandering. Er ontstond een herbezinning op de openbare ruimte die verder ging dan de collectivistische idealen van het Sovjettijdperk en het egocentrisme van het vorige decennium. Als gevolg daarvan begonnen planners zich opnieuw bezig te houden met het ontwerp van de openbare ruimte.

In het tijdperk van turbokapitalisme na de ineenstorting van de Sovjet-Unie domineerde een kleine, gesloten club Russische architecten, mannen die nu ongeveer 50 jaar oud zijn, de bouwactiviteiten in Moskou. Zelfs internationale sterren als Zaha Hadid en Norman Foster konden geen munt slaan uit de wedstrijden die ze wonnen. Terwijl een paar architecten vooral geïnteresseerd waren in het vergroten van hun rijkdom, waren de meesten alleen maar bezig met overleven. Onder burgemeester Joeri Loezjkov van Moskou was openbare ruimte geen issue. Zijn conservatieve smaak werd de algemene norm, met als hoogtepunt bizarre capriolen zoals het monument voor tsaar Peter de Grote – met een hoogte van bijna 100 meter een van de hoogste monumenten ter wereld.

In 2007 richtten architecten Dmitri Likin en Oleg Shapiro het bureau Wowhaus op. Nadat ze in de wilde jaren negentig waren afgestudeerd in architectuur, waren ze geen van beiden geïnteresseerd in het ontwerpen van winkelcentra, prefabgebouwen of chique paleizen voor de nouveau riche. In plaats daarvan werd Likin art director voor de eerste generatie Russische glossy magazines. Sinds 1998 werkt hij voor Channel One en is nu de hoofdontwerper van het tv-station. Schapiro is in de eerste plaats een „zakenman“ die helikopters blijft verkopen. Hun financiële onafhankelijkheid heeft hen de vrijheid gegeven om een duidelijke architectonische aanpak na te streven en in hun architectenpraktijk werken ze alleen aan projecten die hen echt interesseren. „We werden niet geconfronteerd met het probleem van overleven,“ zegt Likin. Wowhouse bleef vrij klein en beheersbaar tot 2010.

Met de val van Loezjkov en de verkiezing van Sergej Sobjanin als nieuwe burgemeester van Moskou in 2010 begon er een herbezinning in de publieke sfeer. Sobyanin introduceerde een nieuwe agenda voor de stad: De herinrichting van parken, de planning van nieuwe voetgangerszones en fietspaden en de renovatie van theaters en bibliotheken werden een centraal thema. Aan de politieke kant werden deze projecten voornamelijk aangestuurd door Sergej Kapkov, die sinds 2006 hoofd was van de nationale voetbalacademie die gefinancierd werd door Roman Abromovitsj en daarvoor vicevoorzitter was van de Russische voetbalbond. In 2011 werd hij benoemd tot directeur van Gorky Park en in 2012 werd hij de minister van Cultuur van de stad. In deze functie werd hij al snel bekend als de „hipsterminister“ en was hij het gezicht van het nieuwe, westers georiënteerde Moskou.

Strekla zomer in Moskou

„Een van de taken van architecten is om geluk te creëren,“ zegt Dmitri Likin in een interview. Een van de eerste van de nieuwe, levendige plekken die Wowhaus heeft gecreëerd is Strelka, een instituut voor media, architectuur en design. Het werd in 2009 opgericht als een niet-gouvernementele instelling en biedt een van de meest unieke vormen van architectuuronderwijs in Rusland als onderdeel van een postdoctoraal programma – een laboratorium voor de praktische en theoretische verkenning van de stad. Rem Koolhaas was de eerste drie jaar decaan van het instituut. Een van Strelka’s populairste evenementen is de zogenaamde „Strelka Summer“, waarbij lezingen, filmvertoningen en optredens van internationale architecten, ontwerpers en cultuurwetenschappers toegankelijk worden gemaakt voor het publiek en die, naast de bar van het instituut, de grootste publieke impact heeft. Likin en Shapiro behoren tot de vijf oprichters van Strelka. Ze zijn nu lid van het stichtingsbestuur en hebben ook het gebouw van het instituut, dat vroeger een garage van de chocoladefabriek Red October was, opnieuw ontworpen.

Lees meer over het Russische architectenbureau Wowhaus Urban Studies, Architecture, Design.