Hoe kunnen schoolpleinen echte leerplekken worden in tijden van onderwijscrisis? Met het oog op het dramatische tekort aan onderwijzend personeel en de toenemende sociale verdeeldheid, komen open ruimtes op scholen steeds meer in het middelpunt te staan van de maatschappelijke aandacht als plaatsen om te leren. Op het gebied van onderwijs speelt Duitsland al enige tijd niet meer op het hoogste niveau. We onderzoeken hoe de planning van open ruimten het onderwijs en de integratie kan versterken – van modulaire schoolpleinconcepten tot groene leerruimten – en laten zien dat het ontwerp van schoolpleinen meer is dan een educatieve bijzaak.
Het project van bgmr in Leipzig laat zien dat schoolpleinen niet alleen over speel- en sportfaciliteiten voor leerlingen gaan - zoals hier te zien is met heldere turquoise bestrating.
Leipzig: Het bureau ontwierp een gedetailleerd regenwaterbeheersysteem voor de open ruimtes van de Hauptbahnhof-Westseite school. Foto: Gunter Binsack; Illustratie: Georg Media
Vrije schoolruimte
Het jaar 2025 markeert een beslissend keerpunt voor de Duitse scholen. De noodsituatie in het onderwijs is niet langer een ver-van-mijn-bed-scenario, maar een realiteit die de schooldag kenmerkt. Lerarentekorten, overvolle klaslokalen en een groeiende sociale kloof beïnvloeden het onderwijsklimaat met een intensiteit die het pedagogische systeem op de knieën krijgt. Terwijl het politieke debat zich vaak vastklampt aan structurele hervormingen, kijken we in dit nummer van G+L naar een aspect dat maar al te vaak wordt afgedaan als „bijzaak“ in het onderwijsdebat: schoolvrijheid.
Hoe kunnen we moderne leerlandschappen creëren?
Het potentieel ligt voor de hand: schoolpleinen zijn meer dan geasfalteerde pauzezones – ze bieden ruimte voor ervaring, spel en interactie, en zelfs voor onderwijs en sociale integratie. De visie van open schoolruimtes als echte leerplekken is geen utopie. Voorbeelden uit Europa en de rest van de wereld laten al zien hoe scholen met gedurfde open ruimteconcepten boven zichzelf uit kunnen stijgen en zelfs sociale hotspots onschadelijk kunnen maken. Maar hoe slagen we erin om moderne leerlandschappen te creëren in scholen in Duitstalige landen die deze complexe taak vervullen?
Hand in hand
Centraal in het project staat de vraag hoe open ruimten integratieve, inspirerende en tegelijkertijd ecologisch duurzame onderwijsruimten kunnen worden. Modulaire constructie en flexibele ontwerpbenaderingen bieden één mogelijke weg voorwaarts. Ze maken het mogelijk om schoolpleinen om te vormen tot echte „openluchtklaslokalen“ die niet alleen de educatieve aspiraties uitbreiden, maar ook een gemeenschapsgevoel bevorderen en kinderen uit alle sociale klassen erbij betrekken. De transformatie van conventionele schoolpleinen in „groene leerruimtes“ gaat hand in hand met educatieve concepten die zich richten op beweging, natuurbeleving en creatief spel.
In dit nummer presenteren we 16 beproefde benaderingen in Duitsland, Oostenrijk en Zwitserland. Daarnaast vragen we Stefan Düll, voorzitter van de Duitse lerarenvereniging, in een interview hoe leraren eigenlijk tegen schoolpleinen aankijken – terwijl de leerlingen zelf aan het woord komen met een verklaring van de Federale Leerlingenconferentie.
Zowel de projecten als de interviews en commentaren in dit nummer laten zien dat een duurzaam en zinvol ontwerp van
Het ontwerpen van open schoolruimten is geen luxe, maar een noodzaak. Een goed doordacht ontwerp van open ruimtes kan kinderen ondersteunen in hun ontwikkeling, een gemeenschap creëren en vooral kansen scheppen – voor iedereen.
Theresa Ramisch, hoofdredacteur
t.ramisch@georg-media.de
en
Anna Martin, redactie
a.martin@georg-media.de
Ons laatste nummer gaat over de Culturele Hoofdstad Chemnitz.