Gelukkig zijn er nog onontdekte plekken in Berlijn, beloften voor de toekomst van de stad. Tussen de prachtige oevers van de Spree en leegstaande commerciële ruimte, rond het DDR-omroepmonument, dat er verloren uitziet ondanks de kunstenaarsateliers, en een afgedankte energiecentrale, werd een van deze niemandslanden in het oosten van de stad het nieuwe grondgebied van Lichtenberg voor de 160e Schinkelwedstrijd. En ook de uitreikende architecten- en ingenieursvereniging van Berlijn (AIV) sloeg nieuwe wegen in. Voor het eerst werden er geen specifieke specialistische opgaven gesteld, variërend van architectuur tot bruggenbouw, maar werden deelnemers uitgenodigd om een van de drie schaalniveaus te kiezen en een thema te volgen, ofwel „Netwerken en openbare ruimte“, „Buurt en mix“ of „Object en interventie“. De 137 deelnemende teams, jonge talenten uit vijf Europese landen, zijn meer een workshop dan een wedstrijd en zouden vrijer dan in voorgaande jaren moeten kunnen beslissen hoe ze verder gaan, of het nu gaat om een masterplan of een selectieve interventie. „Met de Schinkelprijs staan we midden in het debat over de stad“, benadrukt jurylid Barbara Hutter, landschapsarchitect. Woningbouw is sinds kort urgent en het stadsdeel Lichtenberg is al begonnen met plannen voor de locatie.
Onder de twee Schinkelprijzen, vijf speciale prijzen en vier eervolle vermeldingen laten vier teams van aankomende landschapsarchitecten zien hoe goed ze stedelijke planning beheersen. Het is altijd een aangename verrassing wanneer de namen uit de enveloppen worden getrokken, aldus jurylid Michael Heurich, professor aan de Dublin School of Architecture.
Philipp Hoß
„Het was leuk om alles mee te mogen ontwerpen en eerst te vragen hoe de openbare ruimte eruit moest zien,“ vertelt Schinkelprijswinnaar Julian Schäfer. Samen met Philipp Hoß en Quang Huy Le van de Technische Universiteit van München biedt hij werk- en woonruimte voor maximaal 20.000 mensen. Ondanks de hoge dichtheid zien de drie voorgestelde wijken er licht en luchtig uit: enkele van de interessantere industriële overblijfselen, zoals een oude watertoren, worden stedelijke oriëntatiepunten op dominante pleinen. Een gangpad, bestaande uit nog meer pleinen achter elkaar, leidt naar de oevers van de Spree, die natuurlijk niet bebouwd zullen worden, maar waar de landschapsarchitecten een Spreezwembad uit de jaren 1920 nieuw leven zullen inblazen en een duiktoren in de rivier zullen plaatsen. Tina Simon en Sebastian Lensch, winnaars van de Heinz-Diesig-Stifterpreis, hebben hun nieuwe wijk ook veel visuele assen met uitzicht op de Spree gegeven en het stadscentrum bekroond met een havenbekken. Drie van hun medestudenten van de TU Dresden – Max Georgi, Wolfgang Hilgers en Kriss Gabriel – renatureren de Wallgraben. Klinkt onschuldig conventioneel en creëert toch ingenieuze overgangen naar naburige stedelijke en landschappelijke ruimten, door een verbinding te maken met de met bomen begroeide nabijgelegen Wuhlheide; de Lenné Academie voor Tuinbouw en Tuincultuur eerde dit met een speciale prijs.
Lucas Hövelmann, Richard Roßner en Lars Schöberl, TU Berlijn, vallen net als vorig jaar op een aangenaam provocerende manier op. Zij ontwikkelen een „landschapslus“ die nieuwe open ruimten plus groene miniresten plus bestaande parken verzamelt en deze als een reusachtig park uitbreidt tot aan de rivieroever. De afmetingen van het park beperken de bouwkavels, die in het echt nauwelijks een kans zouden maken, maar – troostprijs of belofte? – een prijs van erkenning.
Het meest verrassende werk was van de aankomende architecten Yvonne Corinna Paul en Marc Timo Berg van de TU Berlijn. In „How to use this place“ – bekroond met de tweede speciale prijs van sponsor Heinz Diesig – kozen ze een van de meest onaantrekkelijke verkeersdoorgangsgebieden en maakten er een as van voor minimaal invasieve ideeën. Of de kolos van de krachtcentrale Rummelsburg nu een projectiescherm voor een straatbioscoop wordt of een drijvend Spreedeck alleen toegankelijk is via een insnijding in een voetgangersbrug onder de waterlijn, de polariserende landschapsarchitectonische strategie zette alle juryleden aan tot discussie: Is dit architectuur?