Public relations bij restauratie

De Werkgroep Conservering/Restauratie (Duitse Museumvereniging) organiseerde begin november 2021 een conferentie over public relations bij conservering. Alexandra Czarnecki, Babette Hartwieg, Ulrike Fischer en Joachim Kreutner organiseerden het symposium in teamverband.

„Als je praat over je werk als restaurator, stel je je baan veilig,“ zei Martin Hoernes. Secretaris-generaal van de Ernst von Siemens Art Foundation. Omdat hij weet wat stichtingen bezighoudt, was zijn tweede tip: als je over je werk praat, krijg je meer sponsorgeld. Zo praktisch en vol tips, suggesties en oproepen waren veel van de presentaties die begin november in Berlijn werden gehouden. Hier vond de herfstconferentie plaats van de werkgroep conservering/restauratie van de Duitse Museumvereniging.

Het onderwerp „Achter de schermen of voor de camera? Restauratie en public relations“ is al lang belangrijk voor medeorganisator Alexandra Czarnecki. Ze heeft zelf een mediatraining gevolgd zodat ze zelfverzekerd en zonder angst over haar werk kan praten. Nu wilde ze, samen met haar medeorganisatoren Babette Hartwieg, Ulrike Fischer en Joachim Kreutner, dit onderwerp onder haar collega restauratoren onder de aandacht brengen en bood de deelnemers aan de conferentie niet alleen een dag vol lezingen, maar ook actieve camera- en mediatraining.

Hoe moet informatie worden gepresenteerd?

In de ervaring van Sonja Mißfeldt, persvoorlichter bij het Germaans Nationaal Museum in Neurenberg, blijken er echter veel fundamentele hiaten te zijn in de kennis over public relations en perswerk. Daarnaast pleitte Sonja Mißfeldt voor begrip voor journalisten die snel informatie nodig hebben. De lezing zat vol belangrijke tips voor restauratoren die over hun werk willen praten „Wat wil je bereiken?“ vroeg Mißfeldt en antwoordde: „Je wilt met je project in de media aanwezig zijn!“. Daar is niet veel voor nodig: een korte, goed voorbereide presentatie, gegeven in korte zinnen en zonder technische termen – of met gedetailleerde uitleg van de technische termen. Ze herinnerde het publiek eraan dat de doelgroep van een kranten-, radio- of televisiereportage geen collega-specialisten zijn. Aangezien Sonja Missfeldt jarenlang op persafdelingen heeft gewerkt, kan dit advies zeker worden begrepen als desiderata uit haar ervaring met wetenschappers en restauratoren in het museum.

De geschiedenis van restauratieprojecten is van bijzonder belang

Mechthild Kronenberg, ook hoofd van een persafdeling bij de Staatliche Museen zu Berlin, vertrouwt museummedewerkers niet zo erg als haar collega uit Neurenberg. In haar presentatie pleitte ze ervoor dat de restauratoren zouden samenwerken met haar afdeling, zodat de PR-medewerkers teksten kunnen schrijven voor hun eigen publicaties of films kunnen maken voor hun eigen kanalen. Haar oproep aan de restauratoren om over hun projecten te praten en er actief ruchtbaarheid aan te geven (of aan de pr-afdeling) was heel indringend. Want: „Tentoonstellingsconcepten worden vaak bekritiseerd. Bij restauratieprojecten is het verhaal dat over een werk wordt verteld van bijzonder belang.“

Hoe public relations werken

Robert van Langh, Hoofd Conservering en Wetenschap van het Rijksmuseum Amsterdam, beschreef hoe public relations mis kunnen gaan, zelfs bij een van de meest gerenommeerde musea ter wereld. De BBC had gemeld dat Rembrandts „Nachtwacht“ volledig was gerestaureerd. Het beroemde schilderij is tot nu toe echter alleen onderzocht. Het is nog niet duidelijk of het zal worden gerestaureerd. Robert van Langh’s vermelding van de vermeende BBC hoax werd met grote verbazing ontvangen. Maar er is geen reden voor verbazing, want het zou de verantwoordelijkheid van het museum, de pr-afdeling en de restaurateurs zijn geweest om hun wetenschappelijke onderzoek zo te presenteren dat iedereen begrijpt dat het nog niet om een restauratie ging.

„Restauratie is het beste wat een museum kan overkomen“

Ook al ging dit onderdeel van de public relations van het Rijksmuseum flink de mist in, er is nog steeds veel dat ontzettend goed werkt in Amsterdam. Sinds Robert van Langh in 2006 bij het museum kwam, is het aantal medewerkers op zijn afdeling gestegen van 37 naar de huidige 97. „Restauratie is het beste wat een museum kan overkomen,“ zei van Langh, erop wijzend dat alle 60 nieuwe banen zijn gecreëerd door sponsoring. Robert van Langh zei dat er geen twijfel over bestond dat de onderzoeken naar de „Nachtwacht“, die plaatsvonden in een glazen huis direct in het museum, in het openbaar moesten plaatsvinden. Het museum kan immers niet zonder zijn beroemdste en populairste schilderij. Dit was ook duidelijk voor de restaurateurs, die ook veel last hadden van de situatie in de glazen kast. Want het was „verschrikkelijk luid“. Maar Robert van Langh zou geen hoofdrestaurator van het Rijksmuseum zijn als zijn conclusie uit deze ervaring zou zijn om nooit meer voor publiek te werken. In plaats daarvan zoekt hij naar oplossingen: „We hebben het bedrijf Bose gevraagd of zij iets voor ons konden ontwikkelen zodat het niet meer zo luid is.“

Glazen showroom in het Augustinermuseum Freiburg

Isabelle Rippmann en Nina Bongolan-Vedsted zijn vaak luidruchtig. De twee restaurateurs werken momenteel ook in een glazen vitrine in het Augustinermuseum Freiburg. Ze hebben echter zelf besloten om in het openbaar te restaureren en hebben geholpen om de glazen toonzaal te ontwikkelen en in te richten volgens de behoeften van de schilderijrestauratie. Voor hen is aanwezigheid van bezoekers en media daarom een onderdeel van hun dagelijkse werk. Dit is niet altijd gemakkelijk en natuurlijk erg tijdrovend, daar zijn ze het allebei over eens. Daarom adviseren ze duidelijke communicatie, „anders willen bezoekers meedoen“. Toch zijn ze erg tevreden met hun beslissing om voor het publiek te restaureren, want: „We willen heel graag bekendheid geven aan het vak,“ zeiden ze, en ze beschreven hun werk voor het publiek als: „spannend, heel leerzaam en dynamisch.“ Ze realiseerden zich dat een showrestauratie als deze afhankelijk is van communicatie en ze helpen hier graag bij.

Een bijzonder project was de restauratie van de westelijke koorramen van de kathedraal van Naumburg. Projectmanager Ivo Rauch heeft niet alleen speciaal hiervoor een workshop opgezet, maar maakt het project ook actief bekend bij zijn collega’s. Lees hier meer.