Prijs: „Historisch monument van civiele techniek“ voor het tentdak van het Olympisch Stadion

Afgelopen vrijdagmiddag, 22 september 2023, werd het op de monumentenlijst geplaatste tentdak van het Olympisch Stadion van München (Frei Otto) bekroond met de titel Historisch monument van civiele techniek. De Federale Kamer van Ingenieurs eert samen met de Beierse Kamer van Burgerlijke Ingenieurs historisch belangrijke bouwwerken met deze titel.

Sinds 2007 eert de Bundesmachinekammer historisch belangrijke bouwwerken in heel Duitsland met de titel „Historisch monument van de civiele techniek in Duitsland“. Dit wordt ondersteund door het federale ministerie van Huisvesting, Stadsontwikkeling en Bouw (BMWSB), de ingenieurskamers van de deelstaten en de non-profitorganisatie „Historische monumenten van de civiele techniek in Duitsland“. In 2023 zal deze eer worden toegekend op het dak van het Olympisch Stadion in München. De onderscheiding zal gepaard gaan met de ceremoniële onthulling van een ereplaquette op het gebouw.

„Ik ben verheugd dat deze prijs de uitstekende technische prestaties die dit unieke tentdak mogelijk hebben gemaakt, voor iedereen zichtbaar maakt,“ zei een opgetogen Prof. Dr. Norbert Gebbeken, voorzitter van de Beierse Kamer van Burgerlijke Ingenieurs. Dr. Heinrich Bökamp, voorzitter van de federale kamer van ingenieurs, prees de nauwe integratie van architectuur en techniek: „Dit gebouw is vandaag de dag nog steeds een rolmodel. Het samenspel van ontwerp en techniek en de samenwerking met de vakwereld maken het tentdak tot een blijvend symbool van de Duitse ingenieurskunst.“

Bouwminister Bernreiter heeft een speciale band met de tentdakconstructie vanwege zijn oorspronkelijke beroep: „Als ingenieur in staalconstructies en lassen heb ik veel bewondering voor het tentdak van het Olympisch Stadion. Samen met het Olympisch Park geeft het de stad München een uniek gezicht en is het van grote waarde voor de burgers. Elk jaar komen toeristen van over de hele wereld om deze karakteristieke plek met zijn unieke effect te bezoeken. Dat de unieke ingenieursarchitectuur nu speciaal geëerd wordt, is absoluut verdiend.“ Elisabeth Merk, gemeenteraadslid van München, Prof. Dr. (Univ. Florenz) zei: „Het transparante tentdak van de Olympische locatie staat voor doordringbaarheid en lichtheid. Het is gemaakt als een symbool van democratie. Een mijlpaal waarvan de ingenieuze architectuur en engineering de gebouwde filosofie van bouwcultuur belichaamt.“

Het tentdak van het Olympisch Stadion, dat werd voltooid voor de Olympische Spelen van 1972 in München, is vandaag de dag nog steeds kenmerkend voor civiele techniek. Het werd gebouwd met behulp van de modernste technieken, waarvan de meeste speciaal voor dit bouwproject werden ontwikkeld. De talrijke ontwikkelingen uit deze periode hebben later de trend gezet voor de bouw van daken en bruggen. Hiertoe behoren bijvoorbeeld de grondankers, het rekbare, zeer nauwkeurige, geprefabriceerde kabelnet en het eerste grote gebruik van CAD. De kennis die werd opgedaan bij de bouw van het tentdak werd geanalyseerd en verder onderzocht. In samenwerking met de betrokken ingenieursbureaus werd een aparte onderzoeksafdeling opgericht aan de Universiteit van Stuttgart, die sindsdien wereldwijde erkenning geniet. De innovatieve geest en moed van die tijd dienen vandaag de dag nog steeds als rolmodel voor veel ingenieurs.

Het Olympisch Stadion met zijn tentdakconstructie is ingebed in het Olympisch Park, dat nu op de werelderfgoedlijst van UNESCO staat. Met name het kerngebied van het Olympisch Park met zijn sportfaciliteiten is een van de belangrijkste documenten van de Europese bouwcultuur van de 20e eeuw. Het Olympisch Stadion van Behnisch & Partner met de tentdakconstructie van Frei Otto, die delen van het stadion, het Olympisch zwembad en de Olympiahal overspant, is een van de zeldzame avant-gardistische projecten in de architectuurgeschiedenis van München. Het Olympisch Park werd voor de Olympische Spelen van 1972 gebouwd op een hoop puin uit de Tweede Wereldoorlog. Het structurele ontwerp werd aangevuld met het Olympische grafische ontwerp van Otl Aicher, een van de oprichters van de gerenommeerde Ulm School of Design. Het kleurenschema en daarmee de moderne huisstijl symboliseerden de basiswaarden van democratie en de Olympische geest in 1972. Het leidende idee voor de landschapsarchitectuur van het Olympisch Park kwam van Günther Grzimek, die zijn visie van het gebruikerspark in het Olympisch Park in 1972 realiseerde. Vanaf het begin moesten de gebruikers van het park eigenaar worden van het park, het gras en de gebieden – nog een uitdrukking van democratisch design dat vandaag de dag nog steeds leeft onder de bezoekers, want het Volkspark is een park voor alle inwoners van München en hun bezoekers.

Op 19 maart 1998 voegde het Beierse Staatsbureau voor Monumentenzorg het Olympisch Park als geheel en het Olympisch Stadion, de Olympiahal, het Olympisch Zwembad, de TV-toren en het Oecumenisch Kerkcentrum van het Olympisch Dorp toe aan de lijst van monumenten.Het feit dat het Olympisch Park en zijn gebouwen in aanmerking zouden moeten komen voor opname op de Werelderfgoedlijst van UNESCO is al lange tijd onderwerp van publiek debat. De voormalige burgemeester van München, Hans-Jochen Vogel (1926-2020), was hier een groot voorstander van. Hij haalde de Olympische Spelen naar München en werd later beschermheer van de vereniging „Aktion Welterbe Olympiapark e.V.“. In 2017 bespraken deskundigen op het gebied van stedenbouw, politiek en relevante organisaties wat de titel UNESCO Werelderfgoed voor München zou betekenen.

De gemeenteraad stemde voor de aanvraag om het Olympisch Park op de Werelderfgoedlijst van UNESCO te plaatsen en gaf de afdeling Stedenbouw en Bouwvoorschriften de opdracht om de aanvraagprocedure voor te bereiden. De voorlopige aanvraag van het Olympisch Park als UNESCO Werelderfgoed (inclusief de voorlopige lijst) werd in augustus 2020 ingediend. Er is echter nog een lange weg te gaan voordat de titel wordt toegekend: het aanvraagproces begint op gemeentelijk, staats- en federaal niveau. De voorlopige lijst van UNESCO gaat pas in 2024 weer open, omdat voor die tijd andere aanvragen van over de hele wereld moeten worden verwerkt.