Pollinator Pathmaker: empathie kweken voor insecten

Schoonheid zit in het oog van de toeschouwer. Maar wie zegt dat het menselijke toeschouwers moeten zijn? Het kunstproject „Pollinator Pathmaker“ van Alexandra Daisy Ginsberg is bedoeld voor de zintuigen van bijen, vlinders en andere plantenbestuivende insecten.

Ginsberg en haar team hebben het voorplein van het Berlijnse Museum für Naturkunde omgetoverd tot een bloeiende tuin. Waar ooit schaarse gazons kriskras door voetpaden de lawaaierige Invalidenstrasse omzoomden, waggelen hommels nu rustig van bloem naar bloem. Ongeveer 7000 planten van 80 verschillende soorten groeien hier op 722 vierkante meter. Daaronder bevindt zich ook de salie, de beekanjer met zijn tere, hangende roestrode en schemerroze bloemen of de felblauwe cichorei, die naast kort- en langharige hommels ook een hele reeks andere insecten aantrekt.

Het project is het eerste in deze reeks op Duitse bodem. De samenwerkingspartner is de LAS Art Foundation Berlin, een non-profit kunstinstelling en platform voor kunst, wetenschap en nieuwe technologieën. De Britse kunstenaar heeft eerder tuinen aangelegd in Cornwall (Eden Project) en voor de Serpentine Galleries in Londen.

Ook al is het kunstproject Pollinator Pathmaker niet gericht op mensen, ze zullen ook esthetisch aan hun trekken komen. De tuin zal drie jaar lang bestaan en in de loop van de seizoenen voortdurend van uiterlijk veranderen.

Het project is niet beperkt tot het Natuurhistorisch Museum. Alle Berlijners worden uitgenodigd om hun eigen tuin voor bestuivende insecten aan te leggen. De website pollinator.art ondersteunt geïnteresseerden met gratis beplantingsplannen. Samen met LAS en een team van experts onder leiding van het Museum für Naturkunde Berlin heeft Ginsberg een lijst samengesteld van 150 planten van het Europese vasteland die bestand zijn tegen hete zomers en strenge winters.

Een algoritmisch hulpmiddel ontwerpt bloemenlandschappen van maximaal vijftien bij vijftien meter en stemt deze af op de behoeften van de insecten. In lijn met de hoofdvraag: „Als bestuivende insecten tuinen zouden ontwerpen, wat zouden mensen dan zien?“. Schoonheid vanuit het oogpunt van een insect – een inspirerend ander perspectief.

Met hun samengestelde ogen registreren insecten niet dezelfde delen van het kleurenspectrum als mensen. Sommige insectensoorten herkennen markeringen op bloemblaadjes die onzichtbaar zijn voor het menselijk oog en lokken ze naar de binnenkant van de bloem. Veel plantensoorten richten deze uitnodiging voor nectar en bestuiving aan zeer specifieke insectensoorten. Het resultaat van een lange co-evolutie, waar Ginsberg, die van beroep architect en ontwerper is, enthousiast over is. „Pollinator Pathmaker gaat over empathie voor andere soorten,“ zegt Ginsberg, die haar post-antropocentrische benadering uitlegt. Met haar project wil de kunstenaar ons bewustzijn veranderen over hoe we tuinen zien en voor wie we ze creëren.

Dit is overigens ook dringend nodig: In Duitsland is de populatie vliegende insecten de afgelopen 30 jaar met 75 procent gekrompen. Daarom is het des te belangrijker om de minstens 3000 overgebleven soorten te beschermen, waaronder 565 inheemse bijensoorten en 433 verschillende soorten zweefvliegen. Daarnaast zijn er nog een onbekend aantal vliegen, muggen, vlinders, wespen en kevers die een belangrijke rol spelen in de groei en bloei van de planten in onze tuinen en landschappen.

Het enige wat gebruikers hoeven te doen op pollinator.art is informatie invoeren over de locatie, grootte, consistentie en pH-waarde van de bodem, lichtomstandigheden, etc. De beplantingsplannen worden vervolgens geoptimaliseerd om de grootst mogelijke diversiteit aan bestuivers te stimuleren. De beplantingsplannen die vervolgens worden gegenereerd, worden geoptimaliseerd om een zo groot mogelijke diversiteit aan bestuivers aan te moedigen. Door te spelen met het algoritme kunnen zowel beginnende als ervaren tuiniers verschillende manieren uitproberen om hun perceel te organiseren. En het kan beslissen: Heeft het dezelfde sympathie voor alle insecten of heeft het bijvoorbeeld een zwak voor kevers of citroenvlinders?

Alexandra Daisy Ginsberg is er vast van overtuigd dat „door kunst te planten in plaats van er alleen maar naar te kijken, we er een zorgzame relatie mee opbouwen. (…) Op deze manier presenteren we de natuur niet alleen, maar zien we haar ook als kunst op zich.“ De Britse kunstenaar denkt groot: „Door de krachten te bundelen kan Pollinator Pathmaker uitgroeien tot het grootste klimaatpositieve kunstwerk ter wereld.“

Bettina Kames, directeur van LAS, ziet het participatieve Pollinator Pathmaker project als een sociale sculptuur. Het is een radicale innovatie, omdat het het begrip van wat een kunstwerk is en voor wie het bedoeld is verandert: „Pollinator Pathmaker draagt op een bijzondere manier bij aan de broodnodige debatten over klimaatverandering, de milieucrisis, het onderliggende antropocentrisme en de gezondheid van onze planeet – en geeft ons een eenvoudig hulpmiddel over hoe we een bijdrage kunnen leveren.“

Net op tijd voor de opening van de tentoonstelling ontving Ginsberg het nieuws dat haar de S+T+ARTS Prize 2023 was toegekend – „Grand Prize of the European Commission, honouring Innovation in Technology, Industry and Society stimulated by the Arts 2023“. S+T+ARTS (Science, Technology and the Arts) is een initiatief dat sinds 2016 wordt gefinancierd door de Europese Commissie en dat zich richt op projecten die een antwoord proberen te vinden op de sociale, ecologische en economische uitdagingen waarmee Europa wordt geconfronteerd of in de nabije toekomst zal worden geconfronteerd.

Over planten gesproken: De tentoonstelling „Parliament of Plants II“ opent van 05 mei tot 22 oktober in het Kunstmuseum Liechtenstein. Lees hier waarom het een bezoek waard is.