Het centrale deel van de rijk versierde voeringmuur in de Siciliaanse Tuin in het Sanssouci Park is weer compleet. Met de „Naiad“ is de laatste ontbrekende figuur teruggekeerd in de fonteinnis. Het was echter niet mogelijk om het zwaar beschadigde origineel van beeldhouwer Emil Wolf uit 1854 te plaatsen, maar een kopie van de Potsdamse beeldhouwer Andreas Klein uit het jaar 2000. Uta Baier sprak met Roland Will, hoofd beeldhouwrestauratie bij de Pruisische Stichting Paleizen en Tuinen, over korstmossen, zure regen en de kristaluitlijning in het Carrara marmer.
Waarom kon de originele najade uit 1854 niet opnieuw worden geïnstalleerd?
Roland Will: De belangrijkste reden waarom de sculptuur niet kon worden herplaatst, is het verval van de binnenste kern van de sculptuur. Naast deze innerlijke structurele verzwakking zijn er ook ernstige tekenen van verwering aan het oppervlak. De zeer fijn bewerkte delen, de bloemdecoratie en de haarkrullen bijvoorbeeld, ontbreken grotendeels door verwering.
Hoe is de originele najade opgeslagen in het depot? Staat hij nog?
Ja, hij kan nog staan. Maar hij is zo erg beschadigd dat hij naar een stabiel binnenklimaat moest worden gebracht. We hebben echografisch onderzoek gedaan. Bij onbeschadigd marmer meten we geluidssnelheden van 6000 meter per seconde. Bij beschadigd marmer, zoals dat van de originele najade, zijn de waarden minder dan 3000 meter per seconde.
Hoe bescherm je de kopie van de najade, die ook van Carrara marmer is gemaakt?
Met een dun laagje was dat koud is aangebracht. Het degradeert na verloop van tijd en moet na inspectie elke drie tot vijf jaar worden vernieuwd.
Waren de andere marmeren figuren in de Siciliaanse Tuin ook zo beschadigd?
Die waren ook beschadigd, maar in een andere mate. Daarom werd elk object afzonderlijk gerestaureerd, ook al zijn ze allemaal van hetzelfde materiaal gemaakt. Voor de classicistische marmeren kopieën, gemodelleerd naar antieke voorbeelden op de balustrade, moesten we kiezen voor volledige conservering met acrylhars. Dit is de enige methode die het beeld tot in de kern op betrouwbare wijze conserveert. Slechts een deel van de najaden die op zeeleeuwen rijden was beschadigd. Deze konden in situ worden gerestaureerd met conventionele methoden.
Wat is de reden voor de verschillende beschadigingen? Ligt het aan de steen of aan de plaatsing?
In feite is het een combinatie van beide. Marmer van Statuario kwaliteit, dat werd gebruikt voor de najaden, heeft een zeer gelijkmatige korrelstructuur. Omdat marmer uitzet als het warm is en krimpt als het koud is, is er veel druk tussen de kristallen die in dezelfde richting georiënteerd zijn. Deze druk leidt tot beschadiging en vergroot de spleetporiën van het marmer. Het is beter als er een iets andere korrelindeling is, die in het beste geval niet uitgelijnd is en een beetje gedraaid. Marmer van deze kwaliteit gedraagt zich beter op lange termijn. Het is ook gunstiger als een beeld aan het weer kan worden blootgesteld dan wanneer het in een nis wordt geplaatst, zoals de najade. In een nis droogt het namelijk minder goed en bovendien warmt een op het zuiden gericht beeld in een nis bijzonder sterk op.
Vroeger was er zure regen en luchtvervuiling door bruinkool. Welke omgevingsfactoren hebben nu invloed op de vrijstaande sculpturen?
De milieu-invloeden zijn echt drastisch veranderd. Zure regen tastte vroeger het marmeren oppervlak aan. Daardoor zijn de oppervlakken ruw geworden en zijn sommige kristallen blootgelegd. Nu hebben we problemen met fijnstof en biogene groei. Korstmossen zijn een indicator van schone lucht, maar door de ruwe oppervlakken vinden ze helaas een ideaal substraat om zich op te vestigen.
In ons RESTAURO nummer 06/2017 , dat zich richt op steenrestauratie, doen we uitgebreid verslag van de terugkeer van de najade in de Siciliaanse tuin.