Ter gelegenheid van zijn 100e sterfdag wordt het werk van Franz von Defregger momenteel opnieuw bekeken tijdens een grote overzichtstentoonstelling in het Tiroler Landesmuseum Ferdinandeum in Innsbruck.
hier het onderwerp "Madonna met het Christuskind". Foto: Wolfgang Lackner
Eén gebied werpt een licht op de reproductie-industrie rond Defregger, hier het onderwerp "Madonna met het Christuskind". Foto: Wolfgang Lackner
Als kind al tekende Franz von Defregger (1835-1921) bankbiljetten die zo bedrieglijk echt waren dat een herbergier erin trapte. Het artistieke talent van de Tiroolse boerenjongen uit het afgelegen Ederhof was enorm. Defregger kwam ver in München. Ludwig II benoemde hem tot professor en veredelde hem. In 1882 verhuisde de schilder met zijn familie naar een villa in de Königinstrasse, gebouwd in de oude Duitse renaissancestijl – zoals het een prins der schilders betaamde. Zijn orderboeken waren goed gevuld. Zelfs de Berlijnse Nationalgalerie behoorde tot zijn klantenkring.
Defregger bracht het eenvoudige leven, rustiek en onvervalst, voortdurend opnieuw samen in zijn schilderijen: majestueuze bergen, eenzame boerderijen, onverschrokken stropers en slimme melkmeisjes, jongens die kaart speelden en hun bruiden meenamen naar het bal. Defregger leverde waar de tijdgeest om vroeg. Karl von Piloty was zijn leraar op de academie. De historieschilder leerde Defregger hoe hij een dicht beeldverhaal moest creëren. Maar er is een heel andere, voorheen onbekende kant aan de schilder: de moderne Defregger.
Want de schilder bleef niet – zoals algemeen wordt aangenomen – geïsoleerd van het modernisme in Frankrijk. Privé, grotendeels onbekende werken laten een meer onconventionele, impulsieve schilderstijl zien, met duidelijke invloeden van de School van Barbizon en een nabijheid tot het impressionisme. Op de 100e sterfdag van de schilder toont het Tiroolse Staatsmuseum Ferdinandeum in Innsbruck (tot 16 mei 2021) dit en herwaardeert zo zijn werk: tussen moderniteit en traditie, identiteit en beeld, mythe en misbruik.
De tentoonstelling werd bedacht door Dr. Peter Scholz, curator aan het Tiroler Ferdinandeum in Innsbruck, kunsthistorica en journaliste Angelika Irgens-Defregger, echtgenote van de achterkleinzoon van Franz von Defregger, en Dr. Helmut Hess, directeur van de Richard Stury Foundation in München. Voor het eerst in decennia brengt de tentoonstelling veel van de bekende grote werken uit Europa en de VS samen, plaatst ze in relatie tot het modernisme en benadrukt hoe innovatief veel van Defreggers werken zijn.
Voor het eerst worden ze bijvoorbeeld geconfronteerd met vragen over identiteit en genderrollen, maar ook Defregger als ondernemer wordt gepresenteerd. De kunstenaar had de toen nieuwe markt van kunstreproducties voor zichzelf ontdekt. Hij verdiende meer aan reproductierechten dan andere kunstenaars aan originelen, zoals Helmut Hess onderzocht. Gustav Klimt verkocht bijvoorbeeld een schilderij voor 1000 mark op de Glaspalast tentoonstelling in 1901. Defregger ontving vijf keer dat bedrag voor de reproductierechten van zijn religieuze onderwerp „De Madonna met het Christuskind“ van de kunstuitgever Franz Hanfstaengl uit München.
De tentoonstelling richt zich ook op de politieke lading van zijn historieschilderijen en hun postume beledigende ontvangst onder het nationaalsocialisme, evenals het perspectief op de landelijke manier van leven, traditionele klederdracht en architectuur. In deze context is het artikel van PD Dr Christoph Hölz, docent en adjunct-directeur van het Archief voor Architectuur in Innsbruck, zeer interessant. Aan de hand van het geboortehuis van de schilder, dat in 1934 afbrandde en in hetzelfde jaar werd herbouwd en niet werd herbouwd, onderzoekt hij de motieven van de Oost-Tiroolse bouwcultuur in de schilderijen van Franz von Defregger.
Lees meer in RESTAURO 3/2021.