Sinds eind juli moeten de bezoekers van het overdekte zwembad Feuerbach in Stuttgart het stellen zonder hun dagelijkse zwemplezier. De reden: in de komende 24 maanden wordt het monumentale gebouw gerenoveerd en gerestaureerd. De uitdaging: de kleurrijke en gebouwbepalende glazen gevel.
Na gedetailleerde analyses ontwikkelt het Fraunhofer ISC concepten voor het reinigen van glas. Foto: Fraunhofer ISC/K. Dobberke
De glazen gevel van het zwembad in Stuttgart-Feuerbach vertoont enorme corrosieschade. Dit werd veroorzaakt door de lekkende voegen van de isolerende glasplaten. Foto: Regionale Raad Stuttgart, Rijksdienst voor Monumentenzorg
HAP Grieshaber, eigenlijk Helmut Andreas Paul Grieshaber, was een belangrijk grafisch ontwerper en kunstenaar. Hij werkte voornamelijk met houtsneden op groot formaat, zodat de glasschilderijen als een specialiteit kunnen worden beschouwd. De foto toont hem op de 29e Frankfurter Buchmesse op 12 oktober 1977 Foto: Bundesarchiv, B 145 Bild-F051796-0011/Lothar Schaack/CC-BY-SA 3.0
Betekenis
Het Fraunhofer-instituut voor silicaatonderzoek (ISC) doet momenteel onderzoek naar de samenstelling en conservering van glasplaten. Het doel is om een conserveringsconcept te ontwikkelen dat zich met name richt op het reinigen en beschermen van de oppervlakken. De glazen ruiten zijn dubbel beglaasd en zwaar gecorrodeerd.
De ruiten zijn ooit gemaakt door HAP Grieshaber (1909-1981) tussen 1959 en 1964 voor het gebouw van architect Manfred Lehmbruck (1913-1992). Door de transparantie, de lichte schommeling van het dak en de schuine stand van de glazen puien onderscheidt het zich duidelijk van de naburige gebouwen en werd het daarom op de monumentenlijst geplaatst.
Onderzoek
In de afgelopen maanden heeft het Fraunhofer-ISC de materiaalsamenstelling geanalyseerd aan de hand van proefruiten uit het zwembadarchief met behulp van dwarsdoorsneden en een combinatie van röntgenspectroscopie en rasterelektronenmicroscopie. De glassamenstelling en het glasoppervlak van een ongeverfde ruit en de kleursamenstelling van een geverfde ruit werden onderzocht.
Schade
De testresultaten tonen kristallijne afzettingen van calcium- en natriumsilicaatverbindingen die zich in een soort witte waas op de ruit hebben afgezet. Dit belemmert het zicht en bedekt de gekleurde tekeningen. „Op gelokaliseerde plekken reikt de corrosie tot 20 micrometer diep in het vlakke glas,“ zegt Sabrina Rota, hoofd van het Fraunhofer ISC. De schade werd veroorzaakt door een lekkende randafdichting van het isolatieglas. Vocht kon binnendringen in de ruimte tussen de ruiten, wat aanvankelijk leidde tot glasuitloging en later tot de ophoping van corrosieproducten en uiteindelijk tot het oplossen van het glas.
Glascorrosie voorkomen
Het concept is om de transparantie van de ruiten en hun leesbaarheid te herstellen. Om verdere corrosie te voorkomen, moeten de ruiten opnieuw in een isolerend glaslaminaat worden geplaatst.
Behoud van glas is een terugkerend onderwerp van discussie. In januari 2016 organiseerden we bij monumento een paneldiscussie over dit onderwerp. De uitkomst was onder andere het onvoorwaardelijk gebruik van historische technieken als het gaat om reconstructies. Wie meer wil weten over het Fraunhofer-ISC-project kan terecht op glasstec. Deze vindt plaats van 20 tot 23 september 2016 in Düsseldorf.