Het creëren van een internationaal erkende plek voor het waardig herdenken van onschuldige slachtoffers van terroristisch geweld is ongetwijfeld een van de moeilijkste taken voor architecten en scenografen. De lijst van succesvolle gedenktekens over de hele wereld is dan ook kort en de onlangs gepubliceerde wedstrijdresultaten voor het „Monument voor de Olympische bomaanslag in München 72“ laten zien dat die lijst niet langer wordt. Er kunnen veel redenen zijn waarom het gebouw aan de Connollystrasse, waar de terroristische moorden van „Zwarte September“ begonnen, niet werd gekozen als herdenkingscentrum en in plaats daarvan werd uitgeweken naar het aangrenzende park. Het werken in een landschappelijke context, vooral in een open ruimte van zo’n uitstekende kwaliteit als het Olympisch Park in München, is echter zeker niet minder veeleisend. Dit werd duidelijk onderschat door de organisator van de concurrerende procedure, de Vrijstaat Beieren.
Würzburg-Tirschenreuth (Foto: Brückner & Brückner Architekten)
Wie bij het ontwerpen de „taal van het landschap“ beheerst, realiseert zich al snel dat waar „geweld“, „dood“ en „heuvel“ elkaar zonder fijngevoeligheid ontmoeten, een veelheid aan misleidende interpretaties is voorgeprogrammeerd. In het licht van het bekroonde werk van Brückner & Brückner Architekten zijn de associaties met een gecamoufleerde militaire schuilplaats, van waaruit de plaats delict aan de Connollystrasse 31 opnieuw kan worden geviseerd, maar al te duidelijk. Het is maar al te gemakkelijk om het beeld op te roepen van een groene grafplaat die van de heuvel is gelicht en provisorisch is opgetild om te onthullen wat eronder ligt. De „doorsnijding van de bestaande heuvel“ die in het juryrapport wordt geprezen, wordt al te snel niet meer gelezen als een precieze interactie met het bestaande landschap, maar gewoon als het genadeloos bedekken van een zacht gemodelleerde heuveltop. Misschien is dit bedoeld om het suggestieve effect van het gedenkteken te versterken, maar de gehoopte „aura van waardigheid“ zal niet worden gerealiseerd op deze plek van voorspelbare misverstanden.
Update (16 okt): Na protesten van bewoners van het Olympisch Dorp wordt de exacte locatie voor het monument opnieuw bepaald. Oorspronkelijk was de locatie gepland op de zogenaamde Connolly Hill, een kleine heuvel met uitzicht op de plaats van de moordaanslag in 1972. De Beierse minister van Cultuur, Ludwig Spaenle, wil nu dat een alternatieve locatie binnen een straal van 100 meter wordt onderzocht. Consensus met de omwonenden is belangrijk voor hem. Bovendien is de Conolly Hill zelf een historische plek, omdat cameraploegen en atleten daar in 1972 stonden om de Palestijnse moordenaars te observeren.
De volgende bureaus namen deel aan de wedstrijd:
hg merz architekten museumsgestalter, Berlijn, Stuttgart
Bertron Schwarz Frey, Berlijn, Ulm, met Tehiru Architects, Tel Aviv
Martin Kohlbauer Architecten, Wenen
chezweitz, Berlijn
Brückner & Brückner Architects met Dr. Winfried Helm, Würzburg, Tirschenreuth
sinai. Landschapsarchitecten met ON architektur, Berlijn
Locatie: Google Maps