Nieuwe duurzaamheid voor de kerk

Hij moet in 2026 klaar zijn: De nieuwe Ørestad parochiekerk voor de Deense hoofdstad Kopenhagen – de eerste nieuwe kerk in meer dan 30 jaar. De planning en bouw van het 1750 vierkante meter grote sacrale gebouw, dat een nieuwe architectonische benadering biedt van de expressieve architectuurtaal van Ørestad, zal vier jaar in beslag nemen. Het ontwerp van Henning Larsen weerspiegelt de aard van het open landschap van Ørestad en legt tegelijkertijd de basis voor de gewenste DGNB Gold-certificering.

De internationale studio voor architectuur, landschap en stedenbouw Henning Larsen plaatst het samenspel van licht en natuur in het middelpunt van haar ontwerpfilosofie. Vanuit een Scandinavisch ethos ontwikkelt de studio experimentele en contextgerichte gebouwen zonder hun duurzame impact uit het oog te verliezen. Henning Larsen streeft er ook naar om gebruikers, gemeenschappen en steden een blijvende meerwaarde te bieden door middel van sociale duurzaamheid. De studio heeft tientallen jaren ervaring in het ontwerpen van kerken en religieuze gebouwen in Denemarken.

Ørestad’s traditie om te experimenteren met de gebouwde omgeving en de locatie van de parochiekerk tussen twee rijen huizen vraagt om een stedelijk concept dat de aandacht trekt van buitenaf. Daarbij komen factoren als duurzaamheid en sacralisatie. Jacob Kurek, Global Design Director bij Henning Larsen, legt uit hoe deze factoren kunnen worden afgeleid: „Bouwen met hout en gebruikmaken van de kracht van licht was de voor de hand liggende oplossing voor het klimaat, de context en de gemeenschap“.

De gevel van de parochiekerk van Ørestad is een van de meest memorabele uiterlijke kenmerken. Hij is zo ruw als de bast van een boom en gedraagt zich ook zo. Het karakter verandert met de seizoenen en het verstrijken van de tijd. Het fungeert als een brug naar de natuur rond Ørestad. Dit effect wordt versterkt door de doorlopende bakstenen vloer, die het heilige gebouw doorsnijdt met zijn omgeving en die doet denken aan gevallen bladeren dankzij de verschillende kleuren en ingebedde glazen elementen. Banken, zitnissen en platforms rijzen ook op uit de grond of ontwikkelen zich uit de gevel, altijd homogeen met het respectieve materiaal. Op deze manier leidt het pad van de gemeente en haar omgeving via de extraverte, geactiveerde buitenruimte naar het interieur van de kerk.

De sculpturale dakvorm is ook een opvallend kenmerk van de Ørestadkerk. De verschillende torens geven de gevel een kleinschalig uiterlijk, maar het doorlopende gevelpatroon van houten dakspanen houdt het ingetogen. Binnenin blijft het heilige gebouw onaangetast door de drukte van de stad: de houten torens zijn binnen voelbaar en zijn afgeleid van het gevoel onder een bladerdak van bomen in het bos te staan. Ze fungeren als cascades van licht, openen het uitzicht naar de hemel en breken het licht elke dag op verschillende manieren. De kapel, die van bovenaf wordt overspoeld met licht, stimuleert ook de spiritualiteit van mensen door de verbinding met de natuur.

Henning Larsen gebruikte het ontwerp van de nieuwe Ørestadkerk om moderne concepten van sociale duurzaamheid in de kern te verankeren: om de hele gemeente erbij te betrekken, werd ook nagedacht over gebruik buiten de kerkdiensten om. De flexibele kerkruimte kan worden aangepast voor verschillende diensten en ceremonies, terwijl een kerkkantoor en informele culturele ruimtes mensen uitnodigen om maaltijden, kleine concerten, yoga, dans of lezingen te delen.

Toch worden de stille tonen in de kerk niet verwaarloosd: de eenvoudige interieurs bieden bezoekers troost uit het dagelijks leven en nodigen uit om even stil te staan. Dankzij het lichtspel verandert het ontwerp van het dak de vergaderzaal in een open plek onder de bomen. In de stijl van kloostertuinen beschermt het kerkgebouw een binnenplaats die van boven verlicht is en grenst aan een kleine kapel. De schaduwrijke hoeken maken plaats voor een tuin waar bezoekers in alle rust kunnen zitten. Geïnspireerd door het nabijgelegen natuurreservaat Amager Fælled zijn de buitenruimtes van de Ørestadkerk ook beplant met grassen, struiken en kersenbomen.

Het nieuwe oriëntatiepunt van de parochie is pas op het tweede gezicht herkenbaar als kerk en heeft een andere uitstraling dan bijvoorbeeld de Dom van Keulen – maar misschien is dit precies wat we in gedachten moeten houden bij het bouwen van nieuwe kerken, wat een zeldzaamheid is geworden: Het aantal gelovigen neemt af, er zijn nieuwe concepten nodig en de moed om ze te realiseren. Met het ontwerp voor Ørestad heeft Henning Larsen voldaan aan het doel van een duurzaam sacraal gebouw dat harmonieert met zijn omgeving. Of ze het doel hebben bereikt met hun idee van een kerk als ontmoetingsplaats voor de gemeenschap zal over een paar jaar duidelijk worden.

In Cuenca in Midden-Spanje heeft het Madrileense architectenbureau Sancho-Madridejos een kapel gebouwd waar je beslist naar hout moet zoeken. Meer over het originele kunstwerk van gewapend beton vind je hier.