Nieuw masterplan voor Helmut Schmidt Universiteit, Hamburg

De interdisciplinaire wedstrijd voor de Helmut Schmidt Universiteit is beslist. Dit is een klimaatneutraal masterplan voor de Universiteit van de Federale Strijdkrachten Hamburg in het Jenfeld district. De jury, onder voorzitterschap van architect Stefan Behnisch, kende de prijs uiteindelijk toe aan het team uit Stuttgart h4a Gessert + Randecker Architekten, Glück Landschaftsarchitektur en Wick+Partner Architekten Stadtplaner. Het ingenieursbureau Olaf Hildebrandt uit Holzgerlingen leverde energieadvies. Het winnende ontwerp draagt de titel „duurzaam. innovatief. klimaatneutraal“.

De kazerne van Douaumont werd in de jaren 1930 gebouwd op het terrein van zesentwintig hectare. Deze werden al snel gebruikt als een officiersschool voor het leger. In de jaren 1970 ontwikkelde Heinlewischer Architekten (Stuttgart) er de universiteitscampus van de Bundeswehr. Dit is terug te voeren op de toenmalige minister van Defensie, Helmut Schmidt, toen hij de „Commissie voor de Reorganisatie van Training en Opleiding in de Bundeswehr“ bijeenriep. Het wetenschapscentrum werd daarom naar hem vernoemd. Vandaag de dag biedt de Helmut Schmidt Universiteit plaats aan ongeveer 2500 studenten.

De stedelijke context van de campus wordt gekenmerkt door de gebouwtypologieën van de kazernes en universiteitsgebouwen in het binnenland van het terrein. De open ruimtes integreren deze in een parkachtige omgeving. Het ensemble van gebouwen en het landschapsontwerp van Wolfgang Miller staan nu op de monumentenlijst.
Vandaag, vijftig jaar later, werd er een wedstrijd in twee fasen gehouden om een stedenbouwkundig en open ruimte planningsconcept te vinden voor de Helmut Schmidt Universiteit. Het doel was om een campus te ontwikkelen met de formulering van een masterplan voor de middellange en lange termijn. Aan de ene kant zijn er plannen om verschillende locaties te centraliseren die voorheen verspreid waren over andere terreinen. Aan de andere kant stelde een deskundigenadvies van de aanbestedende dienst, de bouwdienst van de deelstaat Hamburg, dat „in sommige gebouwen tekortkomingen op het gebied van bouwvoorschriften en functionele gebreken zijn vastgesteld die een volledige renovatie van de gebouwen absoluut noodzakelijk maken“. Daarom werd besloten om de gebouwen in samenwerking met het erfgoedkantoor te slopen. Een ander overkoepelend uitgangspunt is de ontwikkeling van een klimaatneutrale campus. In het algemeen zal het huidige bruto vloeroppervlak toenemen van ongeveer 88.000 tot 107.000 vierkante meter. De nieuwe plannen voor de Helmut Schmidt Universiteit zullen waarschijnlijk ongeveer een miljard euro kosten.

De prijsvraagwinnaar voor de Helmut Schmidt Universiteit maakt indruk met vakkundig gedimensioneerde clusters van gebouwen die zich zonder versmalling en als vanzelfsprekend voegen in het bestaande gebouw. De bouwmassa’s zijn voornamelijk geconcentreerd in het midden van het terrein. Het concept borduurt voort op de modulaire structuur van het bestaande gebouw en daarmee op het architectonische basisidee uit de jaren 1970. Dit zorgt voor een losse verbinding tussen oud en nieuw en een flexibele indeling van de gebruiksruimten. De bibliotheek is ontwikkeld in dezelfde vormentaal, maar vormt als solitair gebouw een contrast en oriëntatiepunt. De positionering en accentuering van het gebouw markeert het centrum van de campus en ligt in de directe nabijheid van de kantine. Samenvattend prees de jury het masterplan voor de Helmut Schmidt Universiteit vooral om zijn structurele kracht, flexibiliteit en coherente totaalconcept.

De jury was ook onder de indruk van de ruimtelijke kwaliteit en functionaliteit van de open ruimte planning voor de Helmut Schmidt Universiteit. Dit komt omdat de landschapsarchitectuur ook voortbouwt op het bestaande ontwerpconcept, bijvoorbeeld met betrekking tot het gemodelleerde terrein. Dit betekent dat de bestaande structuur niet wordt overtroffen. In plaats daarvan verbindt een open „onderwijslandschap“ nu de landschappelijke en structurele geschiedenis met de toekomst. De open ruimte pakt de schaal en de nerf van de bouwconstructie op: naast de vele vierkante gebouwen vloeien er nu organische eilanden door het terrein. De open ruimte opent zich naar het zuiden toe in het bestaande landschap. In het midden van het terrein is een groot multifunctioneel recreatiegebied aangelegd.

Hoe worden aspecten van klimaatbescherming en duurzaamheid aangepakt? Het antwoord op de kwestie van bestaande bomen is „behoud, aanvulling en vervanging“. De groene eilanden bieden mensen niet alleen natuurlijke schaduwrijke en speelse plekken. Ook wilde dieren profiteren van het habitatmozaïek. Daarnaast is er actief waterbeheer gepland in lijn met het sponsstadconcept. En er zijn ook fotovoltaïsche systemen op de daken voor zelfverbruik. De gebruikte bouwmaterialen zijn regionaal, herbruikbaar en gerecycled.

Hoe zit het met de randgebieden van de Helmut Schmidt Universiteit? De structurele centralisatie zorgt voor een bespeelbare en groene rand. Dit maakt een zachte verbinding met de buurt mogelijk, vooral met de woonwijk in het noorden. Hoewel de auto- en fietsparkeerplaatsen in de randgebieden liggen, zijn ze topografisch geïntegreerd onder groene daken. Dit voorkomt een troosteloos ogende ontsluitingssituatie. Door het creëren van een ringweg is het interieur van de campus grotendeels vrij van verkeer. Een andere geweldige eigenschap is dat de campus interne mobiliteitsmogelijkheden biedt in de vorm van bijvoorbeeld scooters en fietsen. De voorheen nogal afschrikwekkende toegangen tot het terrein worden opgewaardeerd met losse toegangszones om een adres te creëren.

Er zijn echter ook aspecten van het masterplan voor de Helmut Schmidt Universiteit die nog niet overtuigend zijn. De bijna identieke reconstructie van de kubus roept de vraag op wat het doel is van de volledige sloop en ingreep in het beschermde gebouw. En hoe moet het verouderde gebruiksconcept worden verbeterd door bijna identieke structuren? De jury bekritiseert ook de positionering en daarmee de bruikbaarheid van de bibliotheek en het technisch centrum.
De landschapsarchitectuur daarentegen laat een onnodig hoge mate van afdichting zien in het centrum van de campus. Ook de op zich wenselijke regenwaterbakken zijn in detail nog niet overtuigend. De locatie, functie en uitstraling moeten nog worden afgestemd.