Nieuw kunstencentrum voor Marcq-en-Baroeul

Aan de rand van een gewoon plein in Marcq-en-Baroeul is een buitengewoon centrum voor de kunsten ontstaan. Een nieuw centrum voor kunst, cultuur en film heeft niet alleen het stadje architectonisch getransformeerd, maar ook een verwaarloosd plein nieuw leven ingeblazen.

Het stadje Marcq-en-Baroeul ligt in de agglomeratie Lille. Daar, in het noorden van Frankrijk, dicht bij de Belgische grens, zijn er geen toeristische hoogtepunten. Nu zou een nieuw cultureel centrum architectuurliefhebbers kunnen aantrekken. Maar het zijn vooral de inwoners van Marcq-en-Baroeul die profiteren van het nieuwe gebouw dat is ontworpen door Hart Berteloot. En niet in de laatste plaats zal het nieuwe culturele centrum het naburige Doumerplein versterken.

De ontwerpers omschrijven hun werk als een ruimtelijk universum van unieke architectonische kwaliteit. Kunst, cultuur en film hebben een nieuw thuis gevondenin dit universum. Met de nieuwbouw heeft het stadje de kans gegrepen om het Doumerplein en daarmee de entree van de stad opnieuw in te richten. Hierdoor is een levendige plek ontstaan waar het leven dag en nacht kan pulseren. In tegenstelling tot normale bioscopen met klassieke zalen is het nieuwe culturele centrum nauw verbonden met de omgeving. Dit komt omdat de architecten het op een gevoelige manier in de context hebben geïntegreerd. Het is op maat gemaakt voor de gemeente Marcq-en-Baroeul en de rand van het Doumerplein.

Het Doumerplein in Marcq-en-Baroeul was vroeger niet veel meer dan een parkeerplaats. De zuidelijke rand riep associaties op met Amerikaanse voorstedelijke straten: lage gebouwen, parkeerplaatsen direct ervoor, ernaast, wat dan ook. Nu heeft het cultureel centrum het identiteits- en gezichtsloze plein nieuw leven ingeblazen. De ontwerpers hebben een nieuw stedenbouwkundig en architectonisch vocabulaire gebruikt om de traditie van de oude familiebioscoop op de locatie te herinterpreteren en te vertalen naar nieuwe plattegronden en ruimtes. In die zin is de architectuur geïnspireerd op de cinematografische geschiedenis van Marcq-en-Baroeul, maar zonder een pure imitatie te zijn. De architecten waren niet geïnteresseerd in het herscheppen van een Art Deco gevel of de decoratieve ruimte van het oude Colosseum. Hun ontwerp was eerder een weerspiegeling van het erfgoed van Marcq-en-Baroeul, dat door de burgers wordt gewaardeerd.

In totaal zijn er drie bioscopen met 80, 120 en 300 stoelen, een multifunctionele zaal voor 700 personen, een restaurant en een zaal voor de muziekschool gecreëerd op het Doumerplein. Dit ruimtelijke programma is verdeeld over twee niveaus. Het eerste ligt op het niveau van het plein. Met een open structuur en volledige beglazing gericht op het plein, is dit lagere niveau nauw verbonden met de aangrenzende openbare ruimte. Achter de glazen gevel zijn de receptieruimten en foyerfuncties duidelijk zichtbaar vanaf het plein. Het tweede niveau wordt gekenmerkt door grote volumes. Hier bevinden zich de bioscoop en de balzalen. In tegenstelling tot de aaneengesloten begane grond zijn de structuren op het tweede niveau verdeeld in drie gebieden. Alle drie zijn ze gegroepeerd rond een terras. Twee „fouten“ doorbreken dit idee. De architecten beschrijven deze als de doorgangen en toegangszones naar de bioscoop aan de ene kant en de feestzaal aan de andere kant.

Naast het voetgangersperspectief speelde de buurt ook een rol in het ontwerp en de positionering van de bouwvolumes. De privacy van de bewoners moest immers koste wat het kost ongestoord blijven. Het middelpunt van het bovenste gebouwlandschap is een terras dat dient als uitkijkpunt over de stad. Het is de „vierde kamer“ van de bovenverdieping. Bij mooi weer biedt het de gelegenheid voor buitenoptredens, recepties en kleine concerten. Dankzij de visuele relatie met het plein verlevendigt het ook het plein op voorspeelavonden in de zomer.

Het ontwerp en de materialiteit van het culturele centrum in Marcq-en-Baroeul zijn nauw verbonden met het ruimtelijke programma. Het wordt gekenmerkt door het contrast tussen transparante, doorschijnende gebieden en massieve muren, vloeren en trappen. Terwijl de entreezone op de begane grond wordt gekenmerkt door grote, bijna kozijnloze raamvlakken, worden de gangen en trappen, de zalen en hun voorkamers gedomineerd door massief, onbehandeld beton. Dit laatste is zo „eerlijk“ dat zelfs lichtkabels van lampinstallaties zichtbaar zijn. Het derde materiaal dat de architecten hebben gebruikt is lichtgekleurd hout. Dit brengt kleurrijke warmte en een bijna Scandinavische sfeer in het interieur van het gebouw. De enige afleiding van de sobere materialiteit zijn de grote afbeeldingen van filmscènes. Ze onderbreken de kalme, sculpturale uitstraling van de binnenruimtes. Ze lijken op het uitzicht op het Doumerplein door de grote ramen. Hier lopen de cinematografische en de stedelijke wereld in elkaar over.

Nog een spannend cultureel project uit Frankrijk: de uitbreiding van Fort l’Écluse, ontworpen door het Franse architectenbureau Atelier PNG.