Netto nul en een hoge bouwcultuur? Natuurlijk zijn ze dat!

Zwitserland wordt bijzonder hard getroffen door de klimaatverandering. Dat is niet de enige reden waarom Zwitserland zich tot doel heeft gesteld om de uitstoot van broeikasgassen tegen 2050 tot nul te reduceren. Een initiatief heeft zich nu tot doel gesteld om te communiceren dat een netto nuluitstoot hand in hand kan gaan met een hoogwaardige bouwcultuur. Zwitserse stedenbouwkundige verenigingen hebben de „Baukultur-klimaatcampagne“ opgericht. De BSA, BSLA, SIA, EspaceSuisse, de Zwitserse erfgoedvereniging en de Heritage Society nemen met dit initiatief op negen punten een duidelijk standpunt in.

Als Alpenland wordt Zwitserland in het bijzonder beïnvloed door klimaatverandering. Dit blijkt uit temperatuurmetingen die sinds 1864 zijn uitgevoerd: De gemiddelde temperatuur in het land is met 1,9 graden Celsius gestegen sinds het begin van de metingen ruim 150 jaar geleden. Dit is twee keer zo snel als de wereldwijde stijging in dezelfde periode, die 0,9 graden Celsius bedraagt.

Waarom is Zwitserland meer getroffen dan gemiddeld? Enerzijds komt dit doordat Zwitserland al wordt gekenmerkt door een landklimaat. Als ingesloten land zonder toegang tot de zee is er geen grote watermassa om Zwitserland af te koelen. Aan de andere kant ligt het land in het midden van de breedtegraad van het noordelijk halfrond. De gebieden ten noorden van de evenaar warmen meer op dan die ten zuiden. Voor Zwitserland betekent dit droge zomers, zware weersomstandigheden, winters met weinig sneeuw en aanzienlijk meer warme dagen, vooral in stedelijke gebieden. De omvang kan niet precies worden voorspeld, maar één ding is duidelijk – het hangt af van de hoeveelheid broeikasgasemissies in de komende decennia.

Dit is waar de Zwitserse politiek om de hoek kwam kijken toen milieuminister en federaal raadslid Simonetta Sommaruga de nieuwe klimaatstrategie van Zwitserland presenteerde. Het doel van de strategie was om te laten zien hoe het land_{de CO2-uitstoot} en de vervuiling door broeikasgassen kan terugbrengen tot netto nul in 2050. Netto nul betekent dat een bedrijf of land alle uitstoot zoveel mogelijk elimineert. De laatste paar procent kan uiteindelijk worden gecompenseerd door koolstofafvang en -opslag (in plaats van_CO2 in de atmosfeer uit te stoten, wordt het opgeslagen en permanent vastgehouden) en negatieve emissietechnologieën (het terughalen van broeikasgassen uit de atmosfeer). Het komt erop neer dat Zwitserland geen broeikasgassen meer uitstoot – het komt uit de vergelijking met een netto nul.

Bouwcultuur klimaatcampagne steunt netto nul doelstelling

De Federale Raad gelooft dat het haalbaar is om tegen 2050 een netto nuluitstoot te bereiken. Hoewel de bouwsector momenteel verantwoordelijk is voor een kwart van de Zwitserse uitstoot van broeikasgassen, is deze sector ook verantwoordelijk voor 40 procent van het energiebudget van het land. Maar vooral de uitstoot in de transport-, industrie- en bouwsector kan tegen 2050 met 90 procent worden verminderd. Daarom stimuleren de federale regering en de kantons de energie-efficiënte renovatie van gebouwen en investeringen in hernieuwbare energie, het gebruik van afvalwarmte en de optimalisatie van gebouwtechnologie.

Om het doel van netto nul in 2050 te ondersteunen, hebben talrijke belanghebbenden in de Zwitserse bouwcultuur hun krachten gebundeld, van cultureel erfgoed tot architectuur, landschapsarchitectuur en ruimtelijke ordening. Om precies te zijn: de BSA, BSLA, SIA, EspaceSuisse, verenigingen voor erfgoedbescherming en monumentenzorg. Samen hebben ze het „Building Culture Climate Initiative“ opgericht, dat wil laten zien hoe netto nul kan worden bereikt met behoud van de Zwitserse bouwcultuur. Op de website schrijft het initiatief dat „klimaatmaatregelen moeten worden geïmplementeerd met een hoog Baukultur-niveau. Investeringen en transformaties moeten toekomstbestendig, duurzaam en van hoge Baukultur-kwaliteit zijn.“

Beschermde eigendommen kunnen ook worden gerenoveerd op basis van netto nulpunten

Zo omschrijft de klimaatcampagne Baukultur de uitgangspositie. Ze definieert ook duidelijk haar positie, die ze opdeelt in negen punten:

Op de eerste plaats staat de bouwcultuur. Deze moet hoog zijn, d.w.z. holistisch van hoge kwaliteit op het gebied van ontwerp, duurzaamheid en sociale aspecten. Want, zoals het initiatief duidelijk maakt in punt twee, net nul kan ook werkelijkheid worden met een hoog niveau van bouwcultuur. De combinatie van consistentie, toereikendheid en efficiëntie moet hiervoor zorgen. Ten derde geldt de eis van een hoge bouwcultuurkwaliteit ook voor energiegerelateerde maatregelen aan bestaande gebouwen. Architectonische kwaliteit kan worden gerealiseerd zonder de kosten van energie-efficiënt renoveren te verlagen, te compliceren of te verhogen.

Het vierde punt heeft betrekking op het verzoenen van het behoud van cultureel erfgoed met klimaatdoelstellingen. Energiebesparende maatregelen zijn ook mogelijk op beschermde gebouwen en kunnen worden afgestemd op klimaatdoelstellingen. Beschermde gebouwen zijn ook in staat om netto nul te produceren. Volgens het initiatief zijn „beschermde gebouwen een inspiratie voor duurzaamheid in de praktijk. Ze verdienen respect en oplossingen op maat. Er zit veel potentieel in de zorgvuldige integratie van nieuwe en bestaande architectonische kwaliteit.“ Ten vijfde wil de klimaatcampagne Baukultur ook fossiele brandstoffen uit de bouwsector bannen. Op de balans staan echter ook grijze energie en het behoud van hulpbronnen. Dit gaat hand in hand met punt zes: het principe van de circulaire economie moet de regel worden en gebaseerd zijn op de vijf V’s (refuse, reduce, reuse, repair, recycle). Dit betekent ook minder en kleinere projecten uitvoeren, duurzamere producten gebruiken, duurzamere constructies plannen en bouwonderdelen hergebruiken.

Bouwen aan een klimaatcultuurcampagne om te netwerken en Zwitserland te positioneren

Het zevende punt is gericht op open ruimten: Een aan het klimaat aangepaste ontwikkeling van nederzettingen met voldoende open ruimtes en bomen moet hand in hand gaan met ventilatie, koude luchtstromen en intelligent watergebruik. Kortom: groene en blauwe infrastructuur moeten op elkaar worden afgestemd. Om dit te laten werken, vraagt het initiatief ook dat bestaande financieringsinstrumenten een hoog niveau van bouwcultuur integreren als element voor klimaatbescherming en biodiversiteit. Positieve prikkels zouden het bereiken van klimaatdoelen met een hoog Baukultur-niveau bevorderen. Last but not least heeft het Baukultur Climate Initiative zichzelf tot taak gesteld om wetenschappelijk werk en bevindingen en relevante initiatieven te verzamelen en tastbaar te maken. Het ziet zichzelf als een platform dat Zwitserland netwerkt en positioneert binnen een internationaal kader. Tegelijkertijd wil het de ontwikkeling van expertise en advies bevorderen, goede oplossingen communiceren en rekening houden met economische eisen.

Het kernteam van de klimaatcampagne Baukultur bestaat uit Stefan Kunz (directeur van de Zwitserse vereniging voor erfgoed), Claudia Schwalfenberg (hoofd beleid, verantwoordelijk voor Baukultur bij de Zwitserse vereniging van ingenieurs en architecten SIA), Peter Wullschleger (directeur van de federatie van Zwitserse landschapsarchitecten BSLA), Barbara Franzen (directeur van de conferentie van Zwitserse monumentenzorgers KSD), Claudia Moll (co-voorzitter BSLA) en Adrian Altenburger (vicevoorzitter SIA).

Je kunt je hier als supporter aansluiten bij de Baukultur-klimaatcampagne.