Lech renaturalisatie: de revitalisering van een rivier

Volgens projectmanager Simone Winter wordt de Lechrenaturalisatie aan de poorten van Augsburg uniek in Beieren: oeverbelemmeringen worden verwijderd en er wordt een uiterwaard met leefgebieden voor dieren en planten gecreëerd. Hier kun je alles te weten komen over de planning van het project.

Het ambitieuze Lech renatureringsproject

Net buiten Augsburg vindt een Lech-natuurherstelproject plaats. Vlak voor de stuw van Merching bij Augsburg is de Lech 80 meter breed. Vroeger was de Lech een kilometer breed en leefden er duizenden Huchen. Tegenwoordig is de Lech echter meer een rivierruïne. Het project„licca liber“ wil hier verandering in brengen door ongeveer tien kilometer van de Lech te renaturaliseren. De rivier moet zijn oorspronkelijke karakter als wilde rivier terugkrijgen.

Het plan is om de Lech 130 meter breed te maken. Daarnaast moeten oeverbelemmeringen worden verminderd en nieuwe secundaire uiterwaarden worden gecreëerd. Het idee is om een waardevolle habitat voor dieren en planten te creëren. Het goedkeuringsproces loopt al sinds 2013. In het kader van de „rivierdialoog“ zijn talrijke burgers bij het planningsproces betrokken. De gedetailleerde planning van het project moet eind 2022 zijn afgerond. De waterrechtenprocedure zal in 2023 van start gaan.

De stabilisatie van de rivier tussen stuw 23 en de monding van de Donau is bedoeld om de schade van de kanalisatie te herstellen. Vertaald staat licca liber voor „vrij Lech“. De renaturalisatie is bedoeld om de Lech weer in zijn natuurlijke staat terug te brengen. Het Donauwörth Water Management Office heeft de leiding over het project.

Een serie stuwmeren

De Lech is momenteel een gestremde rivier met talrijke waterkrachtcentrales. De rivier wordt in de Süddeutsche Zeitung beschreven als een„reeks stuwmeren“ en biedt geen natuurlijke vismigratie meer. Vissen zoals de Huchen moeten kunstmatig worden uitgezet. Daarnaast worden talloze andere vissoorten geconfronteerd met het probleem dat ze geen grindbanken kunnen vinden om op te paaien.

In de stad Augsburg ligt de Flinz al bloot. Dit is de bodemlaag van rivieren, die in een gezonde rivier bedekt zou moeten zijn met grind. Nu bestaat het gevaar dat de Lech in het grondwater verdwijnt. Dit zou onder andere de drinkwatervoorziening van Augsburg en omgeving aantasten.

Het renatureren van de Lech is daarom ook belangrijk voor het grondwater en drinkwater. De huidige situatie is een vicieuze cirkel, omdat de vele reservoirs voor energie- en drinkwaterproductie het grondwater aantasten. Tegelijkertijd vormen de drinkwaterputten en natuurgebieden langs de loop van de Lech tot op zekere hoogte een obstakel voor renaturalisatie. Toch zouden zogenaamde drop ramps kunnen helpen om de Lech weer natuurlijker te maken.

Angst voor overstromingen

De Lech was vroeger een wilde, woeste rivier. Veel omwonenden maken zich terecht zorgen over overstromingen. Dit is een van de redenen waarom de Lech werd getemd door een gedeeltelijke kanalisatie. Maar volgens projectmanager Simone Winter van het Donauwörth Water Management Office zou het herstel van de rivier het risico op overstromingen verminderen. Dit komt doordat de grondwaterstand in een gerenaturaliseerde rivier in sommige gevallen kan worden verlaagd. De beschermingsmaatregelen zijn bedoeld om nederzettingen in de buurt van de rivier te beschermen tegen overstromingen.

Het zal nog enkele jaren duren voordat het Lech renaturalisatieproject wordt goedgekeurd. Bovendien zal het naar verwachting nog 20 tot 30 jaar duren voordat de rivier zich heeft hersteld. De nieuw gecreëerde uiterwaarden zullen dan regelmatig overstromen. De Lech zal kunnen meanderen, grindbanken vormen en deze na verloop van tijd weer veranderen. Er wordt een gebied van 95 hectare gecreëerd rond de oevers van de rivier om tot twee meter te verwijderen. De nieuw gecreëerde uiterwaarden zullen waardevolle habitats bieden.

De soms gevreesde rivier met zijn steile helling is vandaag de dag nog steeds van ecologisch belang. Hij verbindt de natuurgebieden van de Alpen en de Alb met elkaar. Ondanks de bouwwerkzaamheden komen hier nog steeds veel soorten voor. Onderzoeken die zijn uitgevoerd in het kader van het project Licca Liber hebben zeldzame soorten aan het licht gebracht, zoals gentianen, hommeljuffers, geelgerande vlinders en luierslakken.

De uitdagingen van de renaturalisatie van de Lech

Voor de hernatuurlijking van de Lech is vooral veel geduld nodig. De administratieve processen kunnen jaren duren. Er bestaat ook een risico op juridische stappen tegen de renaturalisatie, wat het project zou kunnen vertragen. Nauwe samenwerking met de lokale bevolking moet echter brede steun onder de bewoners garanderen.

Het project Licca Liber dient als voorbeeld, maar beslaat slechts een paar kilometer van de rivier. In totaal zijn er 43 dwarsstructuren langs de Beierse Lech tussen Füssen en de monding van de Donau. Dit betekent dat de rivier op veel plaatsen lijkt op een traag kanaal waarvan het ecologisch evenwicht in gevaar is.

Het Toekomstprogramma Lech van de BUND doet de volgende voorstellen om de Lech te renaturaliseren:

• Herstel van de dynamiek van de rivier, bijvoorbeeld door natuurlijke peilfluctuaties toe te staan en grof materiaal te verplaatsen
• Herstel van uiterwaarden
• Herstel van de passeerbaarheid van de beddingbelasting, zodat zand, grind en puin in de rivier kunnen stromen
• Verwijdering van laterale obstructies
• Herstructurering van het energiegebruik op de Lech

De experts van BUND wijzen er ook op dat de klimaat- en biodiversiteitscrises belangrijke uitdagingen van onze tijd zijn. De hernatuurlijking van rivieren helpt om de biodiversiteit te verbeteren en het levensonderhoud van mensen, dieren en planten te behouden. Bovendien biedt het afschaffen van te veel waterkrachtcentrales de mogelijkheid om andere hernieuwbare energiebronnen te promoten.

Overigens: Misschien ben je ook geïnteresseerd in het artikel over het boek Fluss.Raum.Entwerfen. Het presenteert verschillende ontwerpgereedschappen voor stedelijke rivierlandschappen.