Kunstmuseum Bern aanvaardt nalatenschap Gurlitt – nazi-roofkunst blijft in Duitsland en moet daar worden onderzocht en gerestitueerd
Na maanden van overleg en onderhandelingen heeft het Kunstmuseum Bern de nalatenschap van de zoon van kunsthandelaar Cornelius Gurlitt aanvaard. De aankondiging werd maandag in Berlijn gedaan samen met Monika Grütters, minister van Cultuur, en Winfried Bausback, minister van Justitie van de deelstaat Beieren. Berlijn is met zorg gekozen, omdat de band van het museum in Bern met Duitsland niet verbroken zal worden. Tenminste niet in de komende jaren, want Bern zal alleen werken overnemen waarvan niet wordt vermoed dat het geroofde kunst is. „Over het algemeen zullen er geen werken over de drempel van het Kunstmuseum Bern komen die zijn geïdentificeerd als roofkunst of waarvan het zeer waarschijnlijk is dat ze als roofkunst worden geclassificeerd,“ zei Christoph Schäufelin, voorzitter van de Raad van Toezicht van het Kunstmuseum Bern. Hij voegde eraan toe: „Zulke werken komen niet op Zwitserse bodem.“
De Task Force van het Schwabing Kunstfonds, die speciaal voor dit doel is opgericht, blijft zich bezighouden met deze werken en het onderzoek en de restitutie ervan. Het zal ook onderzoek doen naar de werken uit het huis in Salzburg van de zoon van de kunsthandelaar. Dit is vastgelegd in de meerbladige overeenkomst die is ondertekend door het Bern Museum, de Staatsminister van Cultuur en de Vrijstaat Beieren.
Zodra de overeenkomst is ondertekend, zullen de eerste drie werken die zijn geïdentificeerd als geroofde kunst worden teruggegeven aan de rechtmatige eigenaren, kondigde Grütters aan. Het gaat om „Twee ruiters op het strand“ van Max Liebermann, „Zittende vrouw“ van Henri Matisse en de tekening „Pianospel“ van Carl Spitzweg. De herkomstrapporten kunnen nu worden gelezen op lostart.de.
Er is ook afgesproken dat er in de loop van 2015 een herkomstrapport of een rapport over de status van het onderzoek zal worden ingediend voor alle werken waarvan wordt vermoed dat ze zijn geroofd. Als er een duidelijk vermoeden is van roofkunst, zal het rapport worden gepubliceerd op de website www.lostart.de en zal het werk worden gerestitueerd. Al dit onderzoek wordt gefinancierd door Duitsland. Het Bern Museum is van plan een eigen centrum op te zetten om de geschiedenis van de collectie te onderzoeken.
Omdat de vader van Cornelius Gurlitt een van de vier kunsthandelaren was die door Hitler gemachtigd waren om te handelen in „ontaarde kunst“ die uit Duitse musea was verwijderd, bevat de nalatenschap ook werken uit deze musea. Ze worden eigendom van het Bern Museum. Ze kunnen worden uitgeleend aan Duitsland voor tentoonstellingsdoeleinden. Dit geldt echter alleen voor „ontaarde kunst“ zonder verdenking van roofkunst. Als een werk ook als roofkunst is geïdentificeerd, blijft het – net als alle roofkunst – in Duitsland, wordt het onderzocht en gerestitueerd.
De databank www.lostart.de zal in de nabije toekomst waarschijnlijk vaker op het internet worden geraadpleegd, omdat de bedrijfsgegevens van de kunsthandelaar daar ook zullen worden gepubliceerd. Ze blijven in hun geheel in Duitsland, worden toegankelijk gemaakt voor onderzoekers en opgeslagen in het Duitse Federale Archief.
„Eigenlijk staan we niet aan het einde, maar aan het begin van een lange weg die we samen willen afleggen,“ zegt Christoph Schäufelin. Hoe lang en succesvol deze weg zal zijn, zal sterk afhangen van de expertise en snelheid van gecompliceerd, langdurig en vaak traag herkomstonderzoek in Duitsland.
De tevredenheid die alle partijen na maandenlange onderhandelingen aan de dag legden, werd slechts door één persoon verstoord. Winfried Bausback, de Beierse minister van Justitie, herinnerde het publiek eraan dat particuliere eigenaren van nazi-roofkunst in Duitsland nog steeds een beroep kunnen doen op verjaring. Daarom presenteerde hij een jaar geleden een wetsontwerp voor een „Wet op Restitutie van Cultureel Eigendom“. Bausback betreurde het dat er tot nu toe geen alternatief voorstel is ingediend en dat het wetsvoorstel niet is aangenomen.
Restauro berichtte al eerder over herkomstonderzoek naar de Guarneri-viool en behandelde het onderwerp restitutie uitgebreid in Restauro 1 (2014).