Steenhouwer kan niet worden vervolgd voor het verkopen van oude grafstenen
Het bizarre geval van de grafstenen in het pretpark roept een belangrijke vraag op: Hoe gaan we op een respectvolle en duurzame manier om met oude grafstenen?
Het is een bijzonder geval dat het Openbaar Ministerie in Würzburg momenteel behandelt: het pretpark in Geiselwind in het noorden van Beieren, dat in 2017 werd overgenomen door een nieuwe eigenaar, adverteerde destijds met een bijzondere attractie, het horrorziekenhuis van de fictieve dokter Lehmann. Zijn griezelige villa – compleet met met bloed besmeurde laboratoria en lijken – omvat ook een begraafplaats. En die moest er zo echt mogelijk uitzien. De exploitant kocht daarom acht grafstenen van een steenhouwer, die hij had van grafopruimingen. Een meisje herkende de steen van haar overleden opa in een van deze grafstenen – omdat de inscriptie en data niet onherkenbaar waren gemaakt of verwijderd. De weduwe van de man diende daarom een klacht in wegens smaad aan de nagedachtenis van de overledene. Ze liet het graf in 2016 verwijderen en gaf de verantwoordelijke steenhouwer de opdracht om het graf vakkundig te verwijderen.
Het Openbaar Ministerie in Würzburg beschuldigt hem nergens van, zegt perswoordvoerder Thorsten Seebach: „De lopende procedure is niet gericht tegen de steenhouwer, maar tegen de exploitant. Voor zover wij weten, verkocht de steenhouwer de grafstenen onder de voorwaarde dat de gegevens voor gebruik verwijderd zouden worden.“ Zijn handelen is daarom niet strafbaar. Naar de mening van het Openbaar Ministerie zijn de acties van de exploitant dat wel – hoewel het een ongebruikelijke en niet geheel eenvoudige zaak is, zegt Seebach. „Hier geldt de definitie van smaad, die voortkomt uit de context van echte grafstenen die als griezelige factor in een pretpark zijn opgesteld.“ De parkexploitant zelf geeft geen commentaar meer op de zaak. Hij heeft de inscripties op de stenen inmiddels laten verwijderen. Het is niet bekend of hij wist dat het om gerecyclede, echte stenen ging. De plaatselijke rechtbank in Kitzingen heeft een dwangbevel met boete uitgevaardigd, maar dit is niet juridisch bindend vanwege het bezwaar van de exploitant. De rechtbank moet nu een datum vaststellen voor de hoofdzitting. Artikel 189 van het Duitse wetboek van strafrecht stelt: „Iedereen die de nagedachtenis van een overledene denigreert, is strafbaar met een vrijheidsstraf van maximaal twee jaar of een geldboete.“ De paragraaf is bedoeld om zowel de nabestaanden als de overledene te beschermen in hun persoonlijke rechten – bijvoorbeeld tegen belediging, smaad of oneer.
Hoe kunnen grafstenen eerbiedig worden hergebruikt?
Voor steenhouwers roept het geschil een oude vraag op: Hoe kunnen grafstenen respectvol „gerecycled“ worden? Ook hierover lopen de meningen binnen de branche sterk uiteen. Naast degenen die weigeren te recyclen, zijn er velen die het zo zien: Grafstenen symboliseren meestal maar 10 tot 25 jaar eeuwigheid en herinnering, gezien de tijd dat ze meestal op Duitse begraafplaatsen liggen. Geen leeftijd voor natuursteen, „weggooien“ zou alleen al om duurzaamheidsredenen ongepast zijn. Het is daarom cruciaal om de nabestaanden en hun wensen te informeren.
Grafstenen kunnen in hun oorspronkelijke vorm worden hergebruikt – bijvoorbeeld als gedenkteken op privéterrein of opnieuw als grafsteen, op voorwaarde dat de steen na het verwijderen van de inscriptie nog steeds de vereiste sterkte heeft. Voor de meeste klanten is dit echter alleen een optie binnen hun eigen familie. Deze vorm van hergebruik is niet gebruikelijk, omdat herverwerking de steenhouwer meestal weinig oplevert en de klant ook weinig bespaart. Sommige begraafplaatsen proberen de grafcultuur te behouden door sponsoring van complete graven – ook hier blijven de stenen gebruikt worden voor hun oorspronkelijke doel.
Grafcultuur behouden of wegen graven?
Een andere optie is om grafstenen te verbouwen, bijvoorbeeld tot natuurstenen tafelbladen of tuindecoraties. Het verwijderen van de inscriptie is verplicht om redenen van piëteit. Steenhouwers kunnen voormalige grafstenen ook gebruiken voor bestrating of muren nadat de inscriptie is verwijderd. In de meeste gevallen belanden afgedankte stenen echter op straat, deels omdat het niet de moeite waard is om ze te verwerken als ze uit China en andere landen worden geïmporteerd. Misschien zou een heroverweging en een andere vorm van recycling, die transparant wordt gecommuniceerd, een betere en meer eervolle oplossing zijn.