Klimaatbescherming: lokale overheden moeten meer investeren

Het Duitse Instituut voor Stedelijke Zaken (Difu) heeft in opdracht van de KfW Bank een analyse uitgevoerd van klimaatmaatregelen in gemeenten. Hieruit blijkt dat er een grote kloof bestaat tussen geplande investeringen en daadwerkelijk uitgevoerde maatregelen. Hoe kan deze kloof worden gedicht?

Waarschijnlijk elke lokale overheid in Duitsland voelt nu de gevolgen van klimaatverandering en denkt na over preventie en aanpassing. Niet alleen de gezondheid van de bevolking en het landschap loopt gevaar, maar ook de financiën van lokale overheden. De gevolgen van klimaatverandering leiden immers tot hoge kosten. De klimaatdoelstellingen van de Federale Klimaatbeschermingswet zijn bedoeld om de gevolgen van de klimaatverandering tot een minimum te helpen beperken. Hoewel lokale overheden niet verplicht zijn om actie te ondernemen, zijn maatregelen volgens een analyse van Difu in opdracht van KfW dringend noodzakelijk. Klimaatneutraliteit kan alleen worden bereikt door de kloof tussen geplande investeringen en de vereiste hoeveelheid te dichten.

Duitsland wil in 2045 volledig klimaatneutraal zijn, d.w.z. netto nul emissies hebben. Alle broeikasgasemissies moeten worden gecompenseerd door koolstofvastlegging. Eind 2022 voerde de Kreditbank für Weiterentwicklung het „KfW Kommunalpanel 2023“ uit, een enquête waarin ook het thema klimaat aan bod kwam. Difu voerde de analyse uit in opdracht van KfW en ontdekte veel over de noodzaak tot actie. Zo bleek bijvoorbeeld dat gemeenten met meer dan 2.000 inwoners al aanzienlijk investeren in klimaatbescherming. Maar afgezet tegen de uitdagingen is dit nog steeds niet genoeg.

Volgens de huidige prognose wordt er bijna drie miljard euro uitgegeven aan klimaatbeschermingsmaatregelen. Dit komt overeen met ongeveer elf procent van de totale gemeentelijke investeringen in Duitsland. Nog eens een miljard euro zal worden besteed aan projecten voor klimaatadaptatie. Op de middellange termijn plannen gemeenten gemiddeld 2,5 miljard euro per jaar voor klimaatbescherming en één miljard euro per jaar voor klimaatadaptatie.

Volgens schattingen van Difu is de vereiste investering van de publieke sector echter aanzienlijk hoger dan een totaal van ongeveer 3,5 miljard euro per jaar. Om in 2045 klimaatneutraal te zijn, zou een bedrag van 5,8 miljard euro per jaar nodig zijn. De huidige investeringen van lokale overheden in klimaatbescherming en klimaatadaptatie zijn dus niet voldoende. Meer dan 80 procent van de door Difu onderzochte gemeenten is zich bewust van het probleem: zij gaan ervan uit dat de investeringen in klimaatbescherming aanzienlijk zullen toenemen.

Gemeenten investeren volgens het onderzoek vooral in klimaatbescherming in de vorm van energiezuinige renovatie van gebouwen. Elke tweede lokale overheid gaf aan dat dit een van de drie grootste klimaatinvesteringen van de afgelopen jaren was. Fotovoltaïsche systemen en de omschakeling van verlichting naar LED behoren qua volume ook tot de grootste klimaatbeschermingsmaatregelen.

Meer dan 60 procent van de ondervraagde gemeenten verwacht dat ze de noodzakelijke toekomstige investeringen niet of slechts gedeeltelijk uit hun eigen budget kunnen bekostigen. Er zijn dus financiële middelen uit andere bronnen nodig. Volgens de Difu-analyse zouden eenvoudigere financieringsprogramma’s, betere algemene financiering en subsidies geschikte beleidsmaatregelen zijn. Dit zou lokale overheden in staat stellen om de kwestie van klimaatbescherming en -adaptatie intensiever aan te pakken.

Hoewel een groot deel van de gemeenten het megathema klimaatverandering aanpakt en er prioriteit aan geeft, zijn er nog steeds plaatsen waar het thema een ondergeschikte rol speelt. Volgens Difu is dit het geval in 44 procent van de gemeenten met meer dan 2.000 inwoners. En slechts één op de drie gemeenten is momenteel uitgebreid betrokken bij het opstellen van strategieën voor duurzaamheid en klimaatbescherming op hogere niveaus. Volgens Difu is het daarom des te belangrijker om bij de planning van gemeentelijke begrotingen voldoende rekening te houden met investeringen in klimaatbescherming.

Christian Raffer, projectmanager bij het Duitse Instituut voor Stedelijke Zaken, concludeert dat „het huidige investeringsniveau van lokale overheden niet voldoende is om het belangrijke doel van klimaatneutraliteit op tijd te bereiken“. Naast financiering en financiële planningszekerheid zijn ook zaken als het tekort aan geschoolde arbeidskrachten in gemeenten erg belangrijk.

Lees meer: Difu eert voorbeeldgemeenten in het kader van het project „Klimaatactieve gemeenten – ideeënpool en wegwijzers“.