Kleine stadsvilla in Maastricht – Vrijstaand in de rij

In Maastricht hebben de architecten Martens Willems & Humblé een kleine stadsvilla gecreëerd die zich onderscheidt van zijn omgeving.

Binnen de stadsmuren van Maastricht lag een oude kloostertuin. Deze werd geleidelijk ontwikkeld en het bestaande gebouw werd uiteindelijk gebruikt als verpleeghuis. In 1962 kwam er een opvallende moderne torenflat bij, ontworpen door architect W. Schellinckx. En nu vind je hier ook de kleine witte rijtjeshuizen die typisch zijn voor Maastricht.

De rijtjeshuizen omringen het overgebleven deel van de kloostertuin met zijn prachtige oude bomen en vormen zo een groene binnenplaats. In het laatste gat van deze blokbebouwing is nu een nieuw vrijstaand huis gebouwd. Het past in de visuele as van de omliggende gebouwen. Maar bij nader inzien springt het er qua ontwerp toch uit.

Vrijstaand huis in een rij

Het grondoppervlak van deze nieuwe stadsvilla is krap: het is beperkt tot zes bij negen meter. Aan de ene kant is dit het resultaat van het ontwikkelingsplan, maar aan de andere kant is er ook rekening gehouden met een bijzondere eeuwenoude boom. Het is een grote ginkgoboom uit de kloostertuin, de overblijfselen van de allereerste „Ginkgo Biloba“ in Nederland. Een Franciscaner monnik bracht hem eind 18e eeuw mee uit China. De uitlopers zijn tegenwoordig overal in Nederland te vinden.

De Maastrichtse architecten Martens Willems & Humblé hebben het laatste bouwblok in de rij blokken opgevat als een sculpturaal object en als tegenhanger van de strikt moderne hoogbouw. Ze breidden de leefruimte op de eerste verdieping uit tot negen bij negen meter en gaven het gebouw zo zijn bijzondere profiel. Ondanks deze toegenomen leefruimte rijst de vraag waarom de architecten zo’n klein huis de naam Polyphemos gaven, naar de Griekse reus met één oog.

Kleine villa, binnenmaat

Het antwoord vind je bij binnenkomst in de villa. Een betonnen wenteltrap loopt door alle vier de verdiepingen. In het dak werd een rond raam geïnstalleerd dat de treden overspoelt met daglicht. Dit ronde dakraam is ook de oorsprong van de cyclopische naam van het huis.

Door de kleine voetafdruk moeten alle functies op elkaar gestapeld worden in plaats van naast elkaar te liggen en zich tot elkaar te verhouden. Dit vormt een uitdaging voor de architecten, waardoor de trap een nog belangrijkere rol speelt als verbindend element. Op de begane grond bevinden koken en eten zich in een gedeelde ruimte. Deuren en ramen van vloer tot plafond zorgen voor veel natuurlijk licht en openen de ruimte naar de tuin. Het grijsgroene marmeren werkblad contrasteert met de warme tint van de houten toegangsdeur. De fronten van de inbouwkeukenelementen zijn ook in dezelfde houtkleur.

Verticale ruimtelijke structuur

Juist omdat alle functies over de verdiepingen verspreid zijn, was het voor de architecten van Martens Willems & Humblé belangrijk om waar mogelijk een visuele relatie tussen de verdiepingen te creëren. De benedenverdieping, waar gekookt en gegeten wordt, is via een galerij verbonden met het woongedeelte erboven.

Dit straalt gezelligheid uit dankzij de hoogwaardige visgraat parketvloer. Deze verdieping heeft ook ramen van bijna vloer tot plafond en een grote schuifdeur die uitkomt op een smalle loggia. Ze bieden uitzicht op de oude bomen op het terrein. De galerij in de woonkamer van de stadsvilla wordt begrensd door een metalen balustrade met een ruitvormig patroon. Het is dezelfde reling die wordt gebruikt als balustrade van de loggia buiten. Op deze verdieping vormt de loggia het verbindende element. Hij loopt door tot in de tweede verdieping, zodat aan deze noordzijde een grote vierkante insnijding in de gevel opvallend zichtbaar is. De bovenste verdieping is verbonden met de hemel door het grote dakraam. Vanaf hier is er direct zicht op de naburige hoogbouw uit de jaren 1960.

Het middelpunt van de stedelijke villa is en blijft echter het trappenhuis, dat als een kurkentrekker omhoog slingert. De trap blijft delicaat dankzij de zwaai en de ingetogen grijze kleur, ondanks het zichtbare betonmateriaal. Een fijne stalen leuning benadrukt dit effect, net als de verlichting met kleine armaturen die in de muur zijn verzonken.

Een villa met een profiel

Om het zijaanzicht van de stedelijke villa met zijn uitstekende bovenverdiepingen te benadrukken, hebben de architecten de plint licht getint wit laten schilderen. De kraspleister erboven daarentegen past in helder wit bij de naburige gebouwen. Op deze manier vormt het huis toch een bindend element in de buurt. Ondanks al deze overwegingen is het toch onconventioneel gebleven.

In Sempach bij Luzern is ook een nieuw huis gebouwd dat opgaat in de omgeving en toch opvalt door zijn speciale kenmerken. Lees hier meer over het nieuwe gebouw van Roman Hutter.