Jean Baudrillards „Consumer Society“ is een van de vroegste en tegelijkertijd meest heldere teksten over de kapitalistische wereld van de verleiding. Baudrillards fascinerende en angstaanjagende beschrijvingen van zijn ervaring in een ogenschijnlijk vrij grote supermarkt zorgen voor heldere en krachtige lectuur. Deze leeservaring is me tot op de dag van vandaag bijgebleven, vooral wanneer ik een nieuw product van de nog steeds dominante consumptiemaatschappij tegenkom. Afgelopen weekend was het weer zo ver. Ik ging een zogenaamde „indoor speeltuin“ binnen met een vriend en twee kinderen op zoek naar plezier. Het etablissement heet „Jux und Tollerei“, ogenschijnlijk onschuldig. Of misschien toch niet. Want de naam zegt eigenlijk alles. Het is hier echt geweldig, in de zin van „gekkenhuisachtig“. Een zeer efficiënte en tegelijkertijd ietwat gekke ruimtelijk leuke baan.
Het eerste misverstand, dat al na 30 seconden uit de weg is geruimd, is dat dit geen „speeltuin“ is. Het is meer een gamelandschap – wat je, als je vervelend bent, ook een gamehel zou kunnen noemen. We staan in een herbestemd pakhuis, tot de nok toe gevuld met het nieuwste dat de jeugdige amusementscultuur te bieden heeft. Reusachtige boomstammen, angstaanjagende megaglijbanen, replica’s van monsterkoppen die je van binnenuit kunt betreden. En, bij regenachtig weer, wat voelt als duizenden kinderen. Allemaal gevuld met een collectieve extase van plezier – of de verwachting van precies dat.
Mede dankzij het hoge verwachtingsniveau werkt het geheel over het geheel genomen. De kinderen daar hebben daadwerkelijk hoorbaar „plezier“. Het volume komt overeen met een oversteekplaats in New Delhi. Alleen wordt er hier meer geschreeuwd. Maar de pret is altijd een beetje fragiel. De drempel tussen vreugde en drama is laag. Ook omdat de locatie een constante afgifte van gelukshormonen belooft. Ontgoocheling en frustratie komen snel opzetten.
Men is onvermijdelijk onder de indruk van de immense dichtheid van het aanbod. Vrije ruimte is natuurlijk zeldzaam. Dus als kinderen op een regenachtige dag meerdere uren vermaakt moeten worden in deze uiteindelijk zeer beperkte ruimte, heb je een hoge vermaak-per-vierkante-meter-factor nodig. Zo val je van het ene leuke programma in het andere. Disneywereld in het klein.
En dan de lucht. Je krijgt de indruk dat de hal zijn eigen klimaat produceert. Dit is bekend van andere kunstmatige amusementswerelden zoals de „Aqua Mundo“ op de heide in Nedersaksen. In mijn Beierse speelpark is er natuurlijk nog een andere, meer natuurlijke klimaatinvloed naast de systematische temperatuurregeling – namelijk die van honderden kinderen die op hoge snelheid rondrennen. Het wordt al snel erg warm en vochtig. Er zijn geen ramen. Net als in de casino’s van Las Vegas of in grote winkelcentra moet er niet aan de buitenkant worden gedacht.
En dan, om Baudrillards woorden nog eens te gebruiken, de enorme schaal van de simulatie. Zelfs een conventionele speeltuin simuleert een natuurervaring. Op plekken als de „Jux und Tollerei“ wordt de simulatieschroef nog verder doorgedraaid. Hier wordt de simulatie zelf, namelijk de speeltuin, gesimuleerd. En zoals elke simulatie moet ook deze het gesimuleerde model overdrijven. Dit betekent dat de glijbanen hoger zijn, net als de klimervaringen. En de ritjes zijn sneller in vergelijking met de traditionele botsauto’s.
Daarnaast is er voor „de volwassenen“ de pretentie van de Beierse biertuincultuur. Een vierkante mini biertuin met vier individueel te boeken eilanden lokt met het idee van een gezellige pint. Het enige dat ontbreekt is het rondborstige servicepersoneel dat elders in de bierprijs is inbegrepen. In plaats daarvan ruimen geüniformeerde studenten, net als beveiligingspersoneel, op stukloon de restjes van verjaardagsfeestjes van kinderen op.
Als bezoeker krijg je meteen medelijden met het personeel. Want als duizenden pretzoekende stedelingen neerstrijken in zo’n pretparadijs, is er een hoog verwachtingsniveau – en ook een aanzienlijke ouderlijke druk om te presteren: er is geen uitweg, je zult hier de komende paar uur doorbrengen. Dus alles moet werken. Anders is er een risico op escalatie door onhandelbare kinderen. En dat wil niemand hier. De volwassen bezoekers zijn navenant hard tegen het bedienend personeel. Ze geven de druk op elkaar door. De sfeer loopt geleidelijk op.
Er zijn geen plannen om de spanning weg te nemen. Alleen de basisbehoeften van de kleintjes zorgen voor tijdelijke verlichting: toiletteren of eten. Dat laatste beperkt zich tot de magische P’s van de kindergriezel: pizza, patat, pasta.
Maar echte ontspanning komt pas als je de hal verlaat. De stilte van de buitenwijk, waar je je plotseling weer bevindt, is verontrustend. Maar het is natuurlijk ook opluchtend. Tenminste tot het volgende regenachtige weekend.