Jernbanebyen: COBE architecten ontwikkelen nieuw megaproject

Met „Jernbanebyen“ wordt een nieuwe grote groene binnenstedelijke wijk gecreëerd op een oud spoorwegterrein in Kopenhagen. 5.000 tot 10.000 mensen moeten in de toekomst in de supergroene en autovrije wijk gaan wonen. COBE architecten verzorgt het masterplan. Lees hier alles over het project.

Kopenhagen heeft ook last van groeipijnen. In de afgelopen tien jaar heeft de Deense hoofdstad 100.000 inwoners erbij gekregen. Dit komt overeen met een groei van 19 procent. Prognoses voorspellen een verdere instroom van 100.000 nieuwe Kopenhagenaars tegen 2031.(Over het onderwerp gronddruk raden we G+L 04/21 „Stedelijke groei“ aan).

Tegelijkertijd is er de afgelopen jaren minder woonruimte gebouwd dan nodig zou zijn geweest. Als reactie hierop zijn de prijzen op de onroerendgoedmarkt in Kopenhagen geëxplodeerd, net als in veel andere Europese steden. Als gevolg daarvan is er steeds minder vierkante meter woonruimte per hoofd van de bevolking beschikbaar.

De stad wil dit probleem aanpakken met het nieuwe stadsontwikkelingsplan kp19. Het plan geeft de richting aan voor de stad over een periode van twaalf jaar en wil ruimte creëren voor de voorspelde 100.000 nieuwkomers. Meer specifiek wil de stad ruimte creëren voor 60.000 nieuwe woningen. Daarnaast moet 20 procent van de woonruimte in Kopenhagen bestaan uit non-profit woningen. Het doel voor nieuwbouwwoningen is zelfs nog hoger, namelijk 25 procent.

De stad wil er ook voor zorgen dat er gevarieerde woningen worden gecreëerd: voor jongeren, voor gezinnen met en zonder kinderen, eenpersoonshuishoudens, senioren en sociaal achtergestelde mensen, maar ook voor mensen met een handicap.

Naast de nieuwe woningen is de stad ook van plan om open ruimtes te ontwikkelen. Door meer groene ruimtes te creëren wil Kopenhagen de levenskwaliteit van de inwoners verbeteren en tegelijkertijd bijdragen aan de biodiversiteit. Tegelijkertijd spelen groene ruimtes ook een belangrijke rol in de ambitie van Kopenhagen om in 2025 volledig_CO2-neutraal te zijn.

Hiertoe pakt Kopenhagen zijn grondreserves aan. Bijvoorbeeld het in onbruik geraakte Nieuwe Goederenstation, een van de laatste onontwikkelde industriële locaties in het stadscentrum van Kopenhagen. Dit werd in 2000 gesloten, na 99 jaar in bedrijf te zijn geweest, toen de Deense spoorwegen DSB hun goederendiensten staakten. Vanaf 2009 begon DSB eindelijk verlaten spoorweggebouwen te verhuren aan kantoorgemeenschappen, bedrijven en creatieve professionals. Het gebied beslaat een totale oppervlakte van ongeveer 555.000 vierkante meter, waarvan er ongeveer 175.000 nog in gebruik zijn door de Deense spoorwegen.

Samen met Freja Ejendomme, een projectontwikkelaar in staatseigendom, willen de Deense Spoorwegen nu een deel van het gebied ontwikkelen tot het stadsdeel Jernbanebyen. Met de goedkeuring van het stedenbouwkundig plan kp19 staat niets deze ontwikkeling meer in de weg. In november 2020 kondigden de twee landeigenaren DSB en Freja Ejendomme een masterplanwedstrijd aan. Vijf interdisciplinaire teams namen deel, waaronder Snøhetta, BIG en SLA, Vandkunsten en Holscher Nordberg, WERK Arkitekter en COBE. Alle teams komen uit Kopenhagen en ontvingen een vergoeding van 600.000 Deense kronen voor hun deelname. Dit komt overeen met ongeveer 80.700 euro.

COBE Architects wist de landeigenaren DSB en Freja Ejendomme te overtuigen met hun masterplan voor een groene wijk.

Ze kwamen met een ambitieus plan: Jernbanebyen moet de groenste wijk van Kopenhagen worden. De wijk moet autovrij, groen, gezond, duurzaam, klimaatbewust en innovatief zijn. Tegelijkertijd wilde COBE een robuust, flexibel en vooral realiseerbaar masterplan leveren.

Om dit te bereiken begonnen de planners van COBE met de groene ruimtes. Deze zouden de indeling en afbakening van de wijken moeten bepalen.

Ze weven de infrastructuur tussen de groene open ruimtes: groene straten, steegjes en verbindingen die volledig zijn ontworpen voor fietsers en voetgangers in autovrije Jernbanebyen. COBE heeft hier een eigen term voor bedacht: infranatuur.

Tussen de groene ruimten en de infranatuur plaatst COBE punctuele en lokale oplossingen („parels“) om geluid te beheersen. Deze parels kunnen bestaan uit tralies van groene gevels, transparante schermen, woongebouwen met geluidswerende gangen, strategisch gelegen parkeergarages en commerciële gebouwen en meer.

De wijk wordt opgedeeld in zes buurten, die begrensd worden door groene ruimten. Ze zullen zich individueel kunnen ontwikkelen en hun eigen karakter hebben. Op deze manier kan Jernbanebyen in afzonderlijke fasen worden voltooid. Tegelijkertijd spreekt de wijk verschillende bevolkingsgroepen aan.
Het masterplan eert ook de geschiedenis van de voormalige industriële productielocatie: COBE voorziet dat producten lokaal in Jernbanebyen ontwikkeld, geproduceerd en verkocht zullen worden. De historische en monumentale werkplaatsen zullen worden getransformeerd tot locaties voor creatieve bedrijven en start-ups.

COBE ziet de verbinding met de omliggende wijken als een kernpunt. Alleen als dit lukt, zal Jernbanebyen een succesvol deel van Kopenhagen zijn. Dit moet worden bereikt via een groene delta die zich uitstrekt tot in de omliggende wijken.

Het masterplan van COBE plaatst groene ruimten bovenaan de hiërarchie van de wijken. Ze zijn bedoeld om de buurten te structureren en te verenigen. Om het aandeel groene ruimte zo hoog mogelijk te houden, plant COBE vijf woontorens met een hoogte van 40 tot 70 meter in het oostelijke deel van Jernbanebyen. Deze zullen helpen om de dichtheid te verminderen. In het algemeen zullen er veel verschillende woningtypes in de wijk komen: van rijtjeshuizen, herenhuizen en torenflats tot lange huizen, uitbreidingen en verbouwingen van bestaande gebouwen. Hun locaties zijn echter nog niet precies gedefinieerd om de flexibiliteit en haalbaarheid van het masterplan te garanderen.

Met de ontwikkeling van een niet meer gebruikt goederenspoorstation sluit Kopenhagen zich aan bij een lange rij Europese steden. Basel heeft bijvoorbeeld de afgelopen jaren de wijk Erlenmatt ontwikkeld(meer hierover in G+L 09/2020) en Parijs de modelwijk Ordener-Poissonniers(we berichtten hierover in G+L 04/2021). Nu de masterplanwedstrijd is afgerond, is de volgende stap het opstellen van de algemene en lokale plannen. De openingsceremonie is gepland voor 2022/2023.

U kunt meer lezen over de Deense planning in G+L 02/21: Denemarken.