19.11.2025

Jammer: Architectuurmuseum Zwaben sluit

Tobias Hager

Mark Kammerbauer - Bouwmeester

Sluiting van het architectuurmuseum

Er zijn maar een paar architectuurmusea in Duitsland. Een daarvan is het Architekturmuseum Schwaben (AMS) in Augsburg. Voorlopig. Vanaf vandaag wordt er een nieuwe tentoonstelling gepresenteerd – maar het zal de laatste zijn. Het museum gaat sluiten.

Waar gaat de tentoonstelling over? Na afwisselende bovenregionale thema’s is het deze keer weer de beurt aan een lokale hoofdpersoon – de stadsarchitect Ludwig Leybold. Tijdens zijn ambtstermijn, die duurde van 1866 tot 1891, speelde hij een sleutelrol in het vormgeven van de weg van Augsburg naar een moderne industriestad vanuit stedenbouwkundig en architectonisch perspectief. De tentoonstelling laat zien hoe.

Maar waarom de sluiting? Als onderdeel van het Architectuurmuseum van de Technische Universiteit van München wordt het AMS ondersteund door de TUM. Het wordt gefinancierd door de Arno Buchegger Stichting, die ook het museumgebouw in de Augsburgse tuinwijk „Thelottviertel“ ter beschikking stelt, dat deel uitmaakt van het vermogen van de stichting. In de 25 jaar sinds de oprichting van het museum zijn hier 100 tentoonstellingen georganiseerd, vergezeld van onderzoekswerk door de medewerkers en bijbehorende publicaties van hoge kwaliteit. Het bijbehorende archief, met onder andere de nalatenschappen van de belangrijkste Zwabische architecten, dient voor onderzoek naar regionale architectonische ontwikkelingen.

Het einde van de AMS in zijn vorige vorm is nu echter in zicht. Dit is te wijten aan meningsverschillen tussen de organisatie en de sponsor, die onverzoenlijk zijn gebleken. Van tevoren was er al kritiek. Er waren steeds terugkerende financieringsproblemen; de monumentale kamers van de villa Buchegger vormden een belemmering voor het doorgaan van de tentoonstelling; het aantal bezoekers was herhaaldelijk te laag gebleven door de locatie in de buitenwijken; de contractuele situatie tussen de TUM en de stichting was verwarrend.

In feite zegde de directeur van de AMS, Andres Lepik van de TUM, het contract met de Buchegger Stichting op. De bedoeling was om een nieuwe start te stimuleren met een nieuw concept voor het museum. De stichting wees dit concept echter af. Het verwijt aan de TUM was dat zij de AMS had verwaarloosd. Blijkbaar was Lepik echter nog nooit uitgenodigd voor een stichtingsvergadering sinds hij het directeurschap van de AMS had aanvaard. Dat is verrassend, omdat zijn voorganger, de gerenommeerde architectuurhistoricus Winfried Nerdinger, ook lid is van de adviesraad van de Buchegger Stichting.

Ernstiger is wat er nu gaat gebeuren met de jarenlange medewerkers van de AMS, waaronder Barbara Wolf. Zij werkt al 20 jaar voor de AMS en is een bewezen specialist in regionale ruimtelijke ontwikkeling vanuit een historisch en sociaal-cultureel perspectief. Het blijft onbegrijpelijk hoe academisch hooggekwalificeerd personeel met een voortdurende curatoriële activiteit ter plaatse zelfs geen schijn van baangarantie kan krijgen. Professionele onzekerheid als organisatorische nevenschade?

Nieuw „Centrum voor Architectuur

Uit berichten en verklaringen blijkt dat er binnen niet al te lange tijd een nieuw „Centrum voor Architectuur“ in Augsburg komt. Het bestaande centrum zou hiervoor ook worden uitgebreid. Of dit verenigbaar is met de kritiek op de locatie ver van het stadscentrum van Augsburg valt nog te bezien. En alleen de tijd zal leren hoe het ruw geschetste toekomstconcept voor dit centrum daadwerkelijk zal worden uitgevoerd. Er wordt gezegd dat het centrum beperkt moet blijven tot de regio. Feit is echter dat het succes van architectuurtentoonstellingen tegenwoordig niet in de laatste plaats te danken is aan hun supraregionale reikwijdte. Hoe kan een uitsluitend regionale focus succes in de toekomst garanderen?

Als je op een gekwalificeerde en controversiële manier actuele ontwikkelingen in de architectuur en gerelateerde stedenbouwkundige kwesties wilt bespreken met het publiek en experts, is een gecontextualiseerd en historisch perspectief net zo onmisbaar als een onbevangen blik voorbij de horizon. Een dergelijke blik omvat echter ook de omgang met de actoren die dit discours überhaupt mogelijk maken door hun curatoriële en academische werk.