Hotel Zum Riesen in Tarsch in de Vinschgau vallei

Net als haar voorouders runt Alexandra Dell’Agnolo de herberg Tarscher Wirt in Val Venosta/Vinschgau, ook bekend als Gasthof Zum Riesen. Samen met haar zus Sylvia Dell’Agnolo, een architect en erkend expert in de renovatie van historische gebouwen, heeft ze het 14e-eeuwse gebouw zorgvuldig naar het heden gebracht. Centraal bij de renovatie stond een barokke plafondschildering die beter zichtbaar moest worden dankzij een opening in het plafond eronder. Een historisch onderzoek van het valse plafond leverde informatie op over de haalbaarheid van de verbouwingsmaatregelen.

De herberg in Tarsch (Vinschgau) kijkt terug op een lange geschiedenis: de oudste delen van de voormalige boerderij dateren uit de 14e eeuw en werden in de 16e eeuw uitgebreid. In de 18e eeuw werd het gebouw opnieuw verbouwd, wat resulteerde in de nieuw gebouwde hal op de eerste verdieping met een plafondschildering van de Annunciatie-scène. Als onderdeel van de barokke verbouwingen werd een erker toegevoegd aan de middenas van de hal, met daarop de gelijknamige reus geschilderd. De aangrenzende schuur aan de oostkant moest na een brand worden afgebroken en zo ontstonden er gastenkamers over drie verdiepingen.

Architectonische geschiedenis leesbaar maken

Onder eigenaresse en eigenaar Alexandra Dell’Agnolo rijpte het plan om het gebouw te verbouwen tot twee bovenverdiepingen en het aan te passen aan de standaard van een 3-sterrenhotel. Daartoe werden de negen bestaande kamers gemoderniseerd en werd de bovenste verdieping uitgebreid met een fitnessruimte, een technische ruimte en een overdekt terras. De flat van de eigenaar van het hotel moest ook op de eerste verdieping komen.

De huiseigenares vond de architect die ze nodig had in haar zus, Sylvia Dell’Agnolo, een erkend expert in de renovatie van historische gebouwen en sinds 2021 bestuurslid van de Zuid-Tiroolse Kamer van Architecten. Zij ontwierp en begeleidde de renovatie met haar in Bolzano gevestigde bureau Kelderer-Dell’Agnolo. Een van de doelen van de verbouwingsmaatregelen was om het uiterlijk terug te brengen naar het eenvoudige ’stenen huis‘, de geschiedenis van het gebouw leesbaar te maken en tegelijkertijd het gebouw aan te passen aan de moderne eisen. Het monumentale gebouw werd volledig gerenoveerd en omgetoverd tot een modern gastenverblijf: Verwarming, vloeren, badkamers, ramen en meubels werden gerestaureerd of vernieuwd in overeenstemming met de stijl en materialen.

Gasthof Zum Riesen in Tarsch: plafondschildering als sieraad

In de loop van de herinrichting kwam het middelpunt van de binnenplaats opnieuw in het middelpunt van de belangstelling te staan: op beide verdiepingen bevindt zich in de centrale as een hal die op de onderste verdieping wordt afgesloten door een eenvoudig balkenplafond, maar op de bovenste verdieping wordt gesierd door een centrale plafondschildering. Om de plafondschildering de aandacht te geven die ze verdient, stelde architect Sylvia dell’Agnolo voor om het verlaagde plafond gedeeltelijk te openen en het zicht vanuit de lagere hal op de schildering te openen.

Om een beslissing te kunnen nemen over de haalbaarheid van het project, gaf het Provinciaal Monumentenbureau in Bolzano opdracht tot een architectuurhistorisch onderzoek van het verlaagde plafond door architect Rosa Sigmund, die verantwoordelijk is voor de architectuur en de wereldlijke gebouwen in de Venostavallei met zijn zijdalen en de Passeiervallei. Het doel was om de ouderdom van het plafond en de trap te verduidelijken. De bouwcommissie van de gemeente Latsch keurde het project in juni 2015 goed en gaf de bijbehorende bouwvergunning af.

Veranderd trappenhuis

Op de eerste verdieping fungeerde de centrale hal als een distributieruimte voor de aangrenzende kamers: de keuken en woonkamer aan de westkant en de grote eetkamer aan de oostkant. De centrale hal was toegankelijk via een trap achter de zuidelijke ingang. Barokke elementen zijn hier te zien, zoals gedocumenteerd in de bevindingen van de opdracht: „Het barokke balkenplafond van de kamer bestaat uit zes oost-west overspannen plafondbalken, gemiddeld 20 x 24 centimeter dik, en daarop vier centimeter dikke plafondplanken gelegd, die tijdens de bouwperiode een mortelvloer hadden, puur om redenen van brandveiligheid.“

Het werd echter duidelijk dat de trap het resultaat is van een verbouwing in de 20e eeuw. Oorspronkelijk „begon de trap voor de zuidelijke muur van de hal, maakte een hoek naar het noorden in de hoek van de kamer en leidde naar een centraal bordes in het midden van de kamer, van waaruit men enerzijds via de nu heropende deur de oostelijke woonkamers van de tweede verdieping kon betreden en anderzijds via drie treden naar het zuiden de centrale hal kon verlaten.“

De oorspronkelijke schuine trap opende naar de representatieve hal en „bij de uitgang van de trap […] was er een duidelijk zicht op het stucplafond met de grote plafondschildering van de ‚Annunciatie aan Maria‘.“ De lage plafondhoogte van de hal beperkte echter in hoge mate de leesbaarheid van de plafondschildering, ook al was deze vanaf het begin zo laag: „Dit was te wijten aan de aanpassing van de barokke plafondniveaus aan de vloerhoogten die in het vroeggotische kerngebouw waren gespecificeerd.“

Twee hoofdfasen van de herberg Zum Riesen

Op basis van het bouwhistorisch onderzoek werd uiteindelijk de opening in het verlaagde plafond geopend, zodat het schilderij na de verbouwing vanaf de verdieping eronder kon worden bekeken. Omdat de interne tekeningen van het barokke schilderij in de hal echter sterk verkleind waren, waren sommige motieven niet meer herkenbaar.

De documentatie van restaurateurs Markus Pescoller en Tim Rekelhoff maakt duidelijk dat eerdere reinigingspogingen tot onvolkomenheden hebben geleid. Het doel van de restauratie was daarom om twee van de belangrijkste fasen van de herberg te laten zien: de barokke fase en de historistische fase. De barokfase richt zich op de centrale hal, terwijl de historiseringsfase zich concentreert op de omliggende kamers, zoals te lezen is in het rapport van de twee restaurateurs.

Om de historische schilderingen op het plafond bloot te leggen, werden de latere verflagen eerst verwijderd met een paletmes, getande messen, scalpel en glasvezelpotlood en vervolgens werd het blootgelegde oppervlak gereinigd met gumsponzen van Akapad. Sommige delen van de schilderingen werden gerestaureerd: „Retoucheren van de reparatiegebieden op het schilderij met minerale verf, gekleurd met poederverf als glacerende retouchering volgens het gedefinieerde concept.“

Eenvoudig stenen huis met aangebouwd houten huis

Als onderdeel van de restauratie en renovatie werd ook de oostgevel van het gebouw verbouwd. De bestaande balkons, de liftschacht en de kamers op de bovenste verdieping werden verenigd en geïntegreerd dankzij een houten constructie aan de voorkant. De ramen en openslaande deuren werden opgeknapt en gerestaureerd onder toezicht van de erfgoeddienst.

Van buitenaf is de verandering van een eenvoudig stenen huis naar een aangebouwd houten huis nu weer zichtbaar. De houten gevel is gebaseerd op het materiaal van de voormalige schuur die is afgebrand. En binnen kon het vloergedeelte eindelijk worden opengemaakt, waardoor de plafondfresco weer goed tot zijn recht komt. Geen wonder dat de verbouwing werd gehonoreerd door het Bureau voor Architectonische en Kunstmonumenten.

Na de restauratie is de sint-jakobsschelp weer zichtbaar in de plafondschildering in de entreehal. Het geeft aan dat Gasthof Zum Riesen ooit een belangrijk bedevaartsoord was – een goed voorteken: nu zullen veel mensen zeker weer in Tarsch stoppen om in dit bijzondere historische toevluchtsoord te overnachten.

Omzetting: Dr. Arch. Sylvia Dell’Agnolo, bureau Kelderer-Dell’Agnolo, www.da-k.net, sinds 2021 bestuurslid van de SüdtirolerArchitektenkammer.

Betrokken restaurateurs: Marcus Pescoller, Tim Rekelhoff

www.pescoller.it

Pedevilla Architects ontwierp nog een gastenverblijf in San Candido. Lees hier meer over de Atto Suites.