Het Olympische Park Koningin Elizabeth Londen

De ruggengraat van het Queen Elizabeth Olympic Park in Oost-Londen wordt gevormd door de gerenatureerde rivier de Lea samen met andere waterlopen die het Olympisch Park verbinden met het Olympisch Stadion, de woonwijken, parken en groene ruimten in de omgeving. Het Olympisch Park in München en de renovaties aan de stadskust van Barcelona voor de Zomerspelen van 1992 dienden als ontwerpmodellen. De landschapsarchitectenbureaus LDA Design en Hargreaves Associates planden 102 hectare open ruimte, waarvan 45 hectare is aangewezen als compensatiegebied voor het Olympisch gebied. Er werden meer dan 700 individuele projecten gerealiseerd om dier- en plantenhabitats te behouden. Mensen zijn niet de enigen die van het park profiteren. Het is ontworpen als een „productief landschap“: Regenwater wordt er opgevangen, opgeslagen en gezuiverd. Dit beschermt 5.000 naburige eigendommen tegen overstromingen.

Het noordelijke deel van het park wordt gedomineerd door open wetlands, bossen, gazons en indrukwekkend aangelegde gebieden die overgaan in het landelijke deel van Lee Valley Regional Park. In het zuiden begrenzen drie waterlopen het park, dat een stedelijk karakter heeft. Een lusthof in de traditie van Vauxhall en Ranelagh Gardens is een excursiebestemming voor de vele bezoekers die in Stratford worden verwacht – en wordt beschouwd als het Oost-Londense equivalent van de populaire rivierpromenade op de South Bank in het stadscentrum. Attracties zoals de London 2012 Gardens, die zich bijna een kilometer uitstrekken langs de rivier de Waterworks, en de 115 meter hoge stalen sculptuur „ArcelorMittal Orbit“, een bizar oriëntatiepunt met een uitkijktoren van kunstenaars Anish Kapoor en Cecil Balmond, blijven bestaan. Het hoofdpad wordt verlicht door ongewone lichtmasten met windturbines eraan vast.

Bij het ontwerp van de beplantingsconcepten werd veel belang gehecht aan het combineren van esthetiek met biodiversiteit. James Hitchmough en Nigel Dunnet, beide professoren aan de Sheffield University, ecoloog Peter Shepherd en tuinontwerpster Sarah Price adviseerden de landschapsarchitecten daarom over de plannen. Ecologische principes, die William Robinson al in 1870 publiceerde in zijn boek „The Wild Garden“, vormen de basis voor de beplanting in de Londen 2012 Gardens. Ze zijn ook beïnvloed door de „Nieuwe Duitse Stijl“, zoals de beplanting in het Westpark in München, voltooid in 1983, en de plantencombinaties van de Hermannshof show- en kijktuin in Weinheim uit de jaren 1980. Het concept van grootschalige „nieuwe vaste beplanting“ met inheemse wilde vaste planten, dat werd getest in de „heemparken“ in Amstelveen in Nederland en wereldwijd werd verspreid door de plantenspecialist Piet Oudolf, is ook geïntegreerd. Dit alles is gebaseerd op het overkoepelende concept voor de Olympische Spelen in Londen: duurzaamheid en de wens om een erfenis achter te laten. De erfenis van de Spelen zal een nieuw park zijn – zo groot als Hyde Park en Kensington Gardens samen – en nieuwe stadswijken.

Ken Livingstone, die burgemeester van Londen was ten tijde van de inschrijving, gaf de doorslag bij de keuze van de locatie voor het Olympisch Park: Stratford was lange tijd een verwaarloosde wijk in het oosten van Londen. Livingstone beloofde „een compact en duurzaam park dat een verwaarloosde buurt weer zou verbinden met Londen en Europa en de stadsvernieuwing in Oost-Londen zou stimuleren“. Hij was er vooral op gebrand om de investering in infrastructuur en regeneratie privaat te laten financieren, wat hem ook lukte.

Het Olympisch Park ligt in de Lower Lea Valley, de bakermat van de industriële revolutie in Londen en vlakbij het ontwikkelingsgebied Thames Gateway. De Britse regering wil met deze 65 kilometer lange corridor in Oost-Londen de stad en heel Zuidoost-Engeland door groei bevorderen, regenereren en beter bereikbaar maken. Multidisciplinair planningsadviesbureau EDAW, nu onderdeel van AECOM, kreeg de opdracht om het Lower Lee Valley Opportunity Area Framework Plan te maken, een plan op hoofdlijnen dat de schaal van de ontwikkeling en de planningsrechtelijke achtergrond van het park bevestigde. EDAW/AECOM adviseerde om de rivier de Lea, ecologische benaderingen en waterwegen als uitgangspunt te nemen voor de planning en de ontwerpen voor de Lea Valley, het Olympic Park, Lee Valley Regional Park links, East London Green Grid en Thames Gateway Parklands op deze elementen te baseren. Het bureau kreeg vervolgens de opdracht om het masterplan voor het Olympic Park te maken.

Aangezien de focus van de planning lag op de uitbreiding van de infrastructuur, werden er drie in elkaar grijpende masterplannen opgesteld en goedgekeurd: Eén voor de Spelen, één voor het na-gebruik van het park en één voor de ontwikkeling van de nieuwe wijken voor maximaal 100.000 bewoners in de komende 20 tot 25 jaar. Alleen de sportfaciliteiten waarvoor een realiseerbaar businessplan bestaat, blijven behouden; alle andere gebouwen worden ofwel tijdelijk ofwel bestaand. In principe is het park ontwikkeld op basis van het toekomstige gebruik en slechts aangepast aan de behoeften tijdens de Olympische Spelen.

Olympisch Stadion Londen met duurzaamheidsfactor

De Olympic Delivery Authority (ODA) werd opgericht om de sportfaciliteiten en infrastructuur voor de periode tijdens en na de Spelen te bouwen. Tot haar taken behoorden het slopen van gebouwen, het verwijderen van vervuilde terreinen, het ondergronds aanleggen van elektriciteitsleidingen, het bouwen van een warmtekrachtcentrale, het verbeteren van transportroutes en het installeren van nieuwe infrastructuur voor elektriciteit, drinkwater, afvalwater en telecommunicatie in het Olympisch Stadion en de locaties, in het park en in de openbare ruimte. Het park werd voltooid volgens schema en binnen het geraamde budget van zes miljoen pond. Driekwart van deze uitgaven werd besteed aan permanente infrastructuur.

De Olympische Spelen van 2012 zijn de eerste waarvan de koolstofvoetafdruk is geanalyseerd. Het bleek dat de bouw van de locaties en de infrastructuur het grootste deel van de CO2-uitstoot veroorzaakte. Dit besef was voor de ODA aanleiding om zich te richten op duurzaamheid. „Towards a One Planet Olympics“, een samenwerking met de non-profitorganisaties World Wide Fund For Nature (WWF) en BioRegional, vormde de basis van het bod, het masterplan en het onderhouds- en behoudsplan. Als onderdeel van deze samenwerking werd de holistische benadering van de ODA versterkt en werd er een prioriteitenlijst opgesteld. Deze bevat belangrijke aspecten zoals gezondheid, veiligheid, ontwerp, toegankelijkheid, hergebruik, duurzaamheid, gelijkheid, banen en expertise. Deze eisen vormen de basis van elke aanbesteding en elk contract. Tijdens alle projectfasen wordt maandelijks gerapporteerd. De onafhankelijke „Commissie voor een Duurzaam Londen 2012“ maakte regelmatig bekend of aan de eisen was voldaan. Na vijf jaar werk prees Shaun McCarthy, voorzitter van de Commissie voor Duurzaamheid: „Met het Olympisch Park in Londen als voorbeeld heeft de ODA bewezen dat kwaliteit, waarde, tijdsdruk en duurzaamheid elkaar niet uitsluiten, maar juist wederzijds voordeel opleveren.“

Het succes van het park rond het Olympisch Stadion in Londen zal pas duidelijk worden door het gebruik ervan op de lange termijn. De ODA heeft de contracten voor de verbouwing al gegund, zodat het werk meteen na de Spelen kan beginnen. Hierdoor zal de omvang van de open ruimtes verdubbelen. De London Legacy Development Corporation (LLDC) zal toezicht houden op de herinrichting. Het plan is om grote delen van de faciliteiten in de zomer van 2013 open te stellen voor het publiek. In de komende 20 tot 25 jaar zal de LLDC het werk van de ODA voortzetten en de visie realiseren die is uiteengezet in het bod voor de Olympische Spelen van 2003 (zie pagina 18). Het London Olympic Park is een stap in de richting van het gebruik van slechts zoveel hulpbronnen als onze planeet op korte termijn kan regenereren.