Het Museum van de Votiefkerk wordt nieuw leven ingeblazen

De Votiefkerk in Wenen is van plan haar museum te reorganiseren. Het concept hiervoor en de restauratie van de objecten komen van het Instituut voor Conservering en Restauratie van de Universiteit voor Toegepaste Kunsten Wenen onder leiding van Prof. Dr Gabriela Kristela.

Naast het hoofdgebouw van de Universiteit van Wenen staat de indrukwekkende Votiefkerk. De bouw ervan gaat terug tot de moordaanslag op de jonge keizer Frans Jozef I op 18 februari 1853. Het werd gebouwd tussen 1856 en 1879 volgens de plannen van architect Heinrich Ferstel als dank voor de redding van Franz Joseph. Met een hoogte van 99 meter is de Votiefkerk de op één na hoogste kerk in Wenen.

Het Instituut voor conservering en restauratie van de Universiteit voor Toegepaste Kunsten in Wenen blaast momenteel het bijbehorende museum van de Votiefkerk nieuw leven in. Ten eerste restaureren en reinigen studenten de museumstukken en het pronkstuk van het museum, het Antwerpse altaarstuk. Het instituut organiseert ook een nieuw tentoonstellingsconcept. Het Museum van de Votiefkerk is gevestigd in het voormalige Oratorium van de Votiefkerk – een indrukwekkende ruimte achter het hoofdaltaar die gepland was voor keizer Frans Jozef en keizerin Elisabeth.

Tijdens de huidige renovatie van de kerk werden ook de kamers van het Museum van de Votiefkerk gerenoveerd. Het museum werd daarom gesloten. De Votiefkerk gebruikt deze onderbreking om de inhoud van het museum bij te werken en te reorganiseren. De voorwerpen in het museum variëren van waardevolle liturgische apparatuur tot de originele ontwerptekeningen voor de glas-in-loodramen die in de Tweede Wereldoorlog zijn vernietigd en een model van de kerk van Heinrich von Ferstel, waarop zelfs de rijen kerkbanken binnen en de mensen in het schip in miniatuur te zien zijn.

De collectie vertelt ook het bijzondere verhaal over de oorsprong van de kerk, die begon met de mislukte moordaanslag op Frans Jozef I. Vervolgens werd zijn broer Ferdinand I vermoord. Vervolgens riep zijn broer Ferdinand Max op tot donaties om de Votiefkerk als herdenkingskerk te bouwen. Er zijn inscripties op vlaggen, kandelaars en monstransen die verwijzen naar de donateurs, zoals: „Opgedragen door de vrouwen van het IXe district“. Het effect van de ongeveer 170 m² grote museumruimte achter het altaar, die verrassende doorkijkjes naar het schip biedt, laat bezoekers de Votivkirche ervaren als een historistisch Gesamtkunstwerk uit de 19e eeuw.

Deze wereld van het historisme wordt in het museum geconfronteerd met het oudste stuk in de tentoonstelling. Het is het zogenaamde Antwerpse altaarstuk, gemaakt tussen 1450 en 1475, dat op grote schaal in Antwerpse ateliers werd vervaardigd door meestal anonieme kunstenaars voor de export, vooral in het eerste derde deel van de 16e eeuw. Ze bestaan uit een gebeeldhouwd houten middenstuk met één of meer paar meestal beschilderde vleugels. Antwerpse retabels worden meestal gekenmerkt door een centrale verhoogde schrijnkast en zeer gedetailleerd houtsnijwerk.

Het Antwerpse altaarstuk werd oorspronkelijk aangekocht door keizer Frans Jozef voor de Kunst- en rariteitenkamer van Ambras, maar werd op verzoek van de aartsbisschop van Wenen overgebracht naar de Votiefkerk. Om dit buitengewone object te behouden en de museumcollectie weer een geschikte omgeving te geven, ging pater Joe Farrugia in 2020 een samenwerking aan met het Instituut voor Conservering en Restauratie van de Universiteit voor Toegepaste Kunsten Wenen, onder leiding van professor Dr Gabriela Krist. Het altaarstuk wordt momenteel geanalyseerd als onderdeel van een proefschrift over conservatiewetenschap aan het instituut en voorbereid op herinstallatie.

Lees meer hierover in RESTAURO 2/2021.