Het geheim van de bewolkte hemel van de Gottesackerkapelle in Crailsheim

De bewolkte hemel in de Gottesackerkapelle van Crailsheim herbergt een geheim: acht kleine engelenkopjes zitten verborgen tussen de geschilderde wolken, die de bezoekers nu in verrukking brengen nu het werk aan het plafond van de oude kerkhofkerk vorig jaar is voltooid.

Gediplomeerd restaurateur Karin Krüger consolideerde en reinigde het schilderij samen met haar collega Jürgen Holstein uit Rothenburg. Om te beginnen was het plafond in extreem slechte staat, met delen die afbladderden en al in de spinnenwebben hingen. Krüger bracht eerst de schade in kaart, waarna de grove spinnenwebben werden verwijderd. Maar voordat er verder schoongemaakt kon worden met borstels en stofzuigers, moest het schilderij gestabiliseerd worden met methylcellulose. Ontbrekende delen werden na het schoonmaken geretoucheerd.

Naast het behoud van het schilderij had Karin Krüger nog een ander doel: „Ik wilde technologische analyses gebruiken om erachter te komen of er een schilderij onder zat of niet.“ Tijdens de laatste restauratie werd een geschilderd geometrisch patroon op het plafond gereconstrueerd als het eerste schilderij. Dit betekent dat de wolkenschildering niet werd aangebracht toen de Gottesackerkapelle in 1580 werd gebouwd, wat het aannemelijk zou maken dat de schilder Christian Thalwitzer, die gedocumenteerd is in Crailsheim en actief was in kasteel Weikersheim, ook het plafond van de Gottesackerkapelle heeft beschilderd.

Een kroniek waarin staat dat Thalwitzer het interieur in 1697 restaureerde, heeft tot nu toe als bewijs gediend. Karin Krüger benadrukt echter: „Ik heb geen sporen gevonden van een vroegere beschildering op het plafond.“ Zelfs met moderne methoden, zoals infrarood, was het niet mogelijk om eerdere schilderingen te identificeren. In plaats daarvan is de eerste verflaag nog steeds heel duidelijk zichtbaar: „Waar het blauw heel grofkorrelig is, is het de originele kleur.“

Het microscopisch onderzoek bevestigde Krüger’s veronderstelling dat de verf smalte was, dat werd gebruikt als alternatief voor het duurdere blauw. „Smalte is een glas met een grove korrel; als het te fijn wordt gemalen, verliest het zijn blauwe kleurbriljantie,“ legt Krüger uit. Het is daarom mogelijk dat de beschildering pas aan het einde van de 17e eeuw werd aangebracht – maar de geschreven bronnen spreken dit tegen.

Het rekeningboek voor de bouw van de kapel is bewaard gebleven in het stadsarchief. Hierin wordt de stukadoor aan het einde van de bouwperiode betaald voor werk „aan de bovenkant van het paneel“ met materialen als lijm, dennenroet, verf en „smalle plo“. Dit laatste, een „goedkoop blauw“, zou een verbastering van smaltblauw kunnen zijn. Het is daarom zeer waarschijnlijk dat het plafond ten tijde van de bouw met wolken werd beschilderd. Voor Karin Krüger is de wolkenlucht van de Gottesackerkapelle iets bijzonders: „Ik vind het ontroerend dat een kerkhofkapel een ‚open plafond‘ heeft. Bij een begrafenis keken de rouwenden omhoog in deze hemel.“

Krüger studeerde van 2002 tot 2006 restauratie en techniek van schilderijen en beschilderde sculpturen aan de Academie voor Schone Kunsten in Stuttgart en studeerde af met een scriptie over lijmproductie uit zwemblazen van vissen. Sinds 2010 is ze freelance restaurateur met een werkplaats in haar woonplaats Aalen. Ze heeft onder andere gewerkt aan het interieur van de bedevaartskerk in Unterkochen en de Sint-Joriskerk in Dinkelsbühl. Het plafond van de Gottesackerkapelle is haar grootste opdracht tot nu toe en beslaat een oppervlakte van 210 vierkante meter.