In de nacht van de pogrom van 9 op 10 november 1938 verwoestten de nationaalsocialisten de Turnertempel, de op twee na grootste synagoge in Wenen, die in 1871 en 1872 was gebouwd volgens de plannen van architect Karl König. „… De brandweer, ja, die kwam niet opdagen. Toen vloog de hele tempel in brand. En toen kwam de brandweer wel en zorgde er alleen voor dat de naburige gebouwen niet in brand vlogen. Dus de tempel brandde af – ruiten die ingingen, alles wat er was. Sommigen voerden een enthousiaste dans uit, met het enthousiasme van indianen die rond het vuur sprongen …“, zo beschreef een hedendaagse getuige de gebeurtenissen van de pogromnacht drastisch. Het symbool van de onafhankelijkheid van de Joodse gemeenschap in het 15e district van Wenen brandde tot de grond toe af. 73 jaar later, op 10 november 2011, werd een gedenkteken ingehuldigd op de plaats waar het gebedshuis ooit stond.
Het initiatief voor de gedenkplaats werd genomen door het project „Herklotzgasse 21“. De initiatiefnemers onderzochten de sporen van het Joodse leven in hun Grätzel, zoals de Weners hun wijken noemen. Het ontwerp van het plein gaat terug tot een artistieke wedstrijd in 2010, die Irs Andraschek en Hubert Lobnig samen met het landschapsarchitectenbureau Auböck + Kárász wonnen. Zwarte betonnen balken doen denken aan het omgevallen dakgebinte van de synagoge. De donkere, grafische structuren dienen aan de ene kant als paden naar het plein en aan de andere kant als banken die uitsteken uit het watergebonden oppervlak. Betonnen trappen leiden van de straat naar de verhoogde gedenkplaats. Kleurrijke mozaïeken beelden vruchten uit het zuiden uit, die in de Thora worden genoemd en een rol spelen in de Joodse religieuze kalender. Aan de ene kant verwijzen ze naar de Joodse geschiedenis en aan de andere kant zijn ze bedoeld om mensen van verschillende afkomst en religie uit te nodigen om op een nieuwe manier samen te komen.
Het nieuwe ontwerp creëert niet alleen een waardige herdenkingsplek, maar ook de beste voorwaarden voor een levendige ontmoetingsplek in de dichtbevolkte Gründerzeit-wijk.
Foto’s: © Stephan Wyckoff 2011