Heilbronn en het grote experiment

Tot 2009 was het een braakliggend terrein in het stationsgebied van Heilbronn. Nu is het een levendige bezoekersmagneet voor mensen van alle leeftijden: het Experimenta Science Centre. Lees hier meer over de combinatie van het bestaande „Hagenbucher“ gebouw van studioinges en een spectaculaire nieuwbouw van Sauerbruch Hutton.

Het tweedelige complex is het resultaat van een verbouwd en uitgebreid bestaand gebouw en een opvallend, innovatief nieuw gebouw – hun samenspel is nu uitgegroeid tot het architectonische icoon van de stad aan de Neckar. De nieuwe lay-out van het bestaande gebouw, het zogenaamde „Hagenbucher“ magazijngebouw, is ontworpen door het Berlijnse studioinges. Sauerbruch Hutton ontwierp de opvallende ruimtelijke spiraal en het nieuwe wetenschapscentrum met tentoonstellingsruimte, collegezalen en horecafaciliteiten. Sinds 2019 worden beide gebouwen gebruikt als onderwijsfaciliteit en interactief wetenschapsmuseum.

Op het Experimenta terrein ontmoet dynamische architectuur van glas en staal nu historische utiliteitsarchitectuur, de „Hagenbucher“ opslagfaciliteit voor oliezaden. Gebouwd met een skelet van gewapend beton, bekleed met een bakstenen gevel en industriële tralievensters, is het opslaggebouw een voorbeeld van vroeg 20e-eeuwse industriële architectuur. Het ontwerpproces van studioinges richtte zich op het identificeren en versterken van de stedelijke kwaliteiten van deze locatie binnen het stedelijk weefsel. Het stedenbouwkundige doel was niet om de speciale en eenzame uitstraling van de „Hagebucher“ als erfenis van de oude gebouwen op Kraneninsel tegen te gaan, maar om deze te versterken en hun betekenis te ondersteunen.

De „Hagenbucher“ werd twee keer verbouwd, de tweede keer tussen 2014 en 2019, om het aan te passen aan de functies van het nieuwe gebouw van Sauerbruch Hutton. Tegenwoordig herbergt de „Hagebucher“ het forum, waar bezoekers informatie kunnen krijgen over actuele onderwerpen uit wetenschap en onderzoek. Er is ook een Maker Space, die tieners en jonge volwassenen een plek biedt om zelfstandig te creëren in verschillende werk- en projectruimtes. Studioinges kreeg de opdracht voor de tweede verbouwing als directe opdracht van de Dieter Schwarz Stichting.

In 2013 won het ontwerp van Sauerbruch Hutton de wedstrijd voor het nieuwe Experimenta-gebouw. Terwijl het bestaande „Hagebucher“-gebouw met zijn bakstenen gevel staat voor degelijkheid en aarding, wordt het nieuwe gebouw gekenmerkt door een zeer dynamische structuur van glas en staal. Het meest opvallende element is de ruimtelijke spiraal die van beneden naar boven door het hele gebouw loopt. De ramen van het royaal beglaasde spiraalvormige pad bieden uitzicht op de omgeving. Het uitzicht strekt zich uit over de stedelijke en natuurlijke ruimten, de rivier de Neckar, de torens van de oude stad van Heilbronn en de wijngaarden en valleien in de verte. Op de stijgende spiraal komen bezoekers ook de natuurwetenschappelijke themawerelden ForscherLand, WeltBlick, KopfSachen en StoffWechsel tegen, die een interactieve gebruikersstructuur volgen: Hier draait alles om meedoen. Er zijn ook studio’s en een forum.

Het concept van het gebouw als een transformatieruimte tussen tentoonstelling en belevingswereld resulteert in een speciaal soort draagstructuur. Op de gevels van de tentoonstellingsverdiepingen vallen de grote tralieliggers op die de achterliggende tentoonstellingsruimtes omsluiten. In de spiraalruimte daarentegen is de structuur bijna afwezig. De werkwijze van de architecten was net zo experimenteel als het museum zelf, zoals Matthias Sauerbruch uitlegt: „Experimenteren werd hier ook een architectonisch principe. Dit is bijvoorbeeld te zien in het ontwerp van de zogenaamde studio’s. Deze hangen in het midden van het museum. Ze hangen in het midden van de spiraal als vier kamerhoge glazen lichamen en vormen de lichtgevende kern van dit kristallijne gebouw. Deze constructies verleggen de grenzen van wat haalbaar is.“

Het hele gebouw staat op een centrale betonnen kern en slechts zeven verticale steunen, waaraan de overlappende tralieliggers zijn „geregen“. De plafonds van de grote spiraal zijn met slanke hangsteunen opgehangen aan de balken erboven. Het resultaat is een dynamische afwisseling van liggers en kolommen met grote overspanningen en gedurfde uitkragingen. Naast de expressieve draagstructuur zijn het de vijfhoekige plattegronden die vanuit de locatie zijn ontwikkeld die het gebouw zijn karakteristieke vorm geven. Deze vijfhoekige vormen worden voortgezet tot op microschaal van oppervlakken en meubilair. Een uitzondering is de koepel van de Science Dome, die in de grond is „begraven“ om zijn grote volume harmonieus te integreren in de algehele compositie van het complex. De vorm is volledig ontwikkeld vanuit zijn functie als 360-graden koepeltheater.

Nog meer Sauerbruch Hutton: Franklin Village markeert het begin van een nieuwe stadswijk in Mannheim die volledig van hout is gemaakt – en met een app.