Günter Beltzig en de normen van gaming

Günter Beltzig is eind december 2022 overleden. De industrieel ontwerper had een grote invloed op het ontwerp van speeltuinen en speeltoestellen en droeg bij aan het begrip van gehandicaptenvriendelijk spelen en kinderesthetiek. Zijn „Floris“ stoel is te vinden in de Moma New York en op de verlanglijstjes van verzamelaars. Een overlijdensbericht

Ze zijn overal te vinden, zowel in grote steden als op het platteland. Speeltuinen die meer een belemmering dan een hulp voor de verbeelding zijn. Ze gebruiken dezelfde oude standaardelementen. En daarmee missen ze de kans om de kleintjes een geschikte levendige omgeving te bieden voor hun jonge ontdekkingsreizigers. Vooral de stelregel van Günter Beltzig zou hier van toepassing moeten zijn. „Niemand is te klein voor een goed ontwerp“, zei hij ooit en daar hield hij zich zijn hele leven aan. Beltzig was een speeltuinontwerper. Hij was uitvinder. En een visionair. Waar anderen de normen volgden, overwon hij ze. En zette nieuwe standaarden met zijn ideeën. Hij stierf op 26 december vorig jaar op 81-jarige leeftijd. Zijn werk blijft voor het nageslacht. Het pad dat hem tot een van de belangrijkste ontwerpers in de industrie maakte, was niet vanaf het begin uitgestippeld.

Günter Beltzig, geboren op 25 juli 1941 in Wuppertal, begon zijn carrière met een leertijd als slotenmaker. Daarna studeerde hij af als industrieel ontwerper aan de Werkkunstschule Wuppertal. Zijn eerste baan, vanaf 1966 bij Siemens AG in München, leek geen recht te doen aan zijn creativiteit. Samen met zijn broers richtte hij tegelijkertijd zijn eigen kunststoffenbedrijf „Brüder Beltzig Design“ op. Ze ontwikkelden interieurdesign en ongewone stoelen, waarvan sommige speelgoedmeubels waren. Het grootste succes van het bedrijf: de Floris stoel. Beltzig ontwikkelde deze stoel in 1968 puur om ergonomische redenen. Het lijkt half gebruiksvoorwerp en half sculptuur. En het verhoogde plotseling de bekendheid van het bedrijf „Beltzig Design“. Er staat nog steeds een exemplaar in het Museum of Modern Art in New York. Het wordt begeerd door verzamelaars over de hele wereld. Beltzigs werk eindigde niet met de meubelserie. Het veranderde echter vanaf de jaren 80.

Zijn werk nam een beslissende wending in 1977, toen hij voor het eerst samenwerkte met het bedrijf Richter Spielgeräte GmbH. Het bedrijf benaderde hem voor een deskundig advies – en maakte bij de jonge Günter Beltzig een passie voor speeltuindesign wakker. Hij werkte steeds vaker als adviseur en begon uiteindelijk zelf speelmeubels te ontwikkelen. De behoeften van kinderen waren altijd belangrijk en noodzakelijk voor hem.

Tulsa verzamelplaats

Het speelpark in Tulsa, Oklahoma is het grootste project van Richter Spielgeräte tot nu toe en het grootste waar Günter Beltzig aan heeft gewerkt. Hij ontwierp de torens en hangbruggen en grote delen van de waterspeelplaats.

Voor hem was de traditionele speeltuin „geldverspilling“. Hij gebruikte etnologische onderzoeksmethoden om de behoeften van de kinderen te doorgronden. Door nauwkeurige observatie en een directe dialoog met de gebruikers zelf probeerde hij altijd aan te voelen wat een passend ontwerpantwoord voor de locatie zou zijn. Hij wilde nooit een gepatenteerd recept geven voor een goede speelplaats. „Als je mij vraagt hoe een voorbeeldige speeltuin eruitziet, zou ik er geen weten. Maar ik weet wel wat je allemaal fout kunt doen.“ Speeltuinen lijken maar al te vaak op „detentiecentra voor kinderen“, zei hij ooit. Verveling is onvermijdelijk met standaard speeltoestellen. Het ontwerp wordt ook beperkt door het verlangen van sommige ouders naar controle en duidelijkheid. Beltzigs speeltuinen zijn geen onveilige plekken. Hij hechtte altijd veel belang aan veiligheid en ergonomie. Toch slaagde hij erin om iets mysterieus te behouden dat ontdekt kon worden. Retraites spelen ook een belangrijke rol. En de mogelijkheid om creatief te zijn.

Ironisch genoeg was Beltzigs visie er een die zijn eigen beroep zou hebben afgeschaft. Hij hield vast aan het besef dat de openbare speelplaats eigenlijk overbodig zou zijn als de hele omgeving kindvriendelijker zou zijn. „De openbare speeltuin is eigenlijk een kruk die we zouden kunnen weggooien als we een kindvriendelijkere wereld zouden hebben,“ benadrukte hij. De aanleg van speeltuinen is onderworpen aan strenge voorschriften en de toestellen moeten aan bepaalde veiligheidseisen voldoen. Dit is de reden waarom de planningsindustrie in dit opzicht langzaam verandert. Dit maakt het werk van Beltzig des te belangrijker, omdat het voldoet aan de veiligheidsnormen terwijl het veel dingen anders doet dan gebruikelijk. De ernst waarmee hij het onderwerp benaderde is duidelijk zichtbaar in zijn projecten. Voor hem was de speeltuin een zeer complexe, functionele sociale ruimte. En hij wilde die openstellen voor een zo divers mogelijke groep. Beltzig verdiepte zich ook in het ontwerpen van speelplekken voor gehandicapten. Hij publiceerde ook verschillende boeken, was betrokken bij de ontwikkeling van normen voor speeltoestellen en doceerde over zijn onderwerpen aan twee hogescholen.

Video: Impressies van Beltzig als persoon en zijn opvattingen worden gegeven door een opname gemaakt door Bayrischer Rundfunk in 2008.

De sterke stem van Günter Beltzig zal gemist worden in de industrie. Voor hem betekende spelen alle mogelijkheden uitproberen. Grenzen verleggen. Allerlei ervaringen blijven opdoen. En daarvan leren. Het is daarom niet alleen een activiteit die specifiek is voor kinderen. Het gaat om processen die alle mensen elke dag ervaren – alleen op verschillende manieren. Een engagement met spel is daarom niet alleen creatief, maar ook sociaal relevant. Günter Beltzig heeft dit zijn leven lang ter harte genomen. Hij legde ooit zijn eigen motivatie en die van zijn vrouw uit met de woorden: „We wilden de wereld verbeteren en dachten: laten we beginnen bij de kinderen.“ In veel gevallen is hij daarin geslaagd.

Lees meer over inclusieve speelruimtes in onze uitgave van maart 2021.