Opnieuw worden de gevolgen van klimaatverandering duidelijk. Het is altijd heet geweest op het land in Australië. Afgelopen zomer haalden de bosbranden de krantenkoppen. Nu zijn het de koralen die lijden onder de hitte. Het beroemde Great Barrier Reef krimpt enorm. Dat blijkt uit een nieuw onderzoek.
De gevolgen van klimaatverandering zijn te zien op het Groot Barrièrerif.
De hertshoornkoralen op deze enorme rifmuur zijn helemaal dood. De achteruitgang van het tropische koraalrif begon in de jaren 1970. Copyright: Richard Ross / Secore international / www.ICRS2020.de
Overbevissing is een van de belangrijkste lokale stressfactoren die koraalriffen in gevaar brengen. Met name het verwijderen van plantenetende soorten, zoals deze gevangen surgeonvis, brengt schade toe aan het rif. Copyright: Heinz Krimmer / www.ICRS2020.de
Het Groot Barrièrerif verdwijnt
Een symbool van het Australische continent
Het Great Barrier Reef is welbekend. Hoewel het koraalrif aan de andere kant van de wereld ligt, kennen we het allemaal. Sommigen hebben het zelf bezocht. Anderen hebben er een foto van omdat deze verzameling koraalriffen op de Werelderfgoedlijst van UNESCO staat. Het Great Barrier Reef is bijna een symbool van het Australische continent. Nu loopt het groot gevaar. Nadat stijgende temperaturen de branden in de Australische bossen hebben aangewakkerd, tasten extreme temperaturen nu ook het Great Barrier Reef aan.
Grote koraalophopingen zullen binnenkort niet meer vanzelfsprekend zijn. Het bestaan van koraalriffen wordt wereldwijd bedreigd. Ook de grootste aaneengesloten verzameling koraalriffen op onze planeet voor de oostkust van Australië loopt gevaar. Het zogenaamde Groot Barrièrerif haalt momenteel de krantenkoppen. Deze grote, meer dan 2.000 kilometer lange verzameling van meer dan 2.900 afzonderlijke koraalriffen is aan het verdwijnen. Het was de grootste aaneengesloten verzameling koraalriffen ter wereld. In de afgelopen 25 jaar heeft het Groot Barrièrerif echter ongeveer de helft van zijn koralen verloren. Volgens een nieuw onderzoek is het rif onomkeerbaar in gevaar.
De gebleekte koralen (foto links, genomen in maart 2016) zijn nog niet dood. Ze hebben hun symbiotische algen verdreven, omdat deze gifstoffen (zuurstofradicalen) produceren als de temperaturen te warm zijn. De hoge temperaturen duurden echter te lang, waardoor ze geen nieuwe symbiotische algen meer konden opnemen en uiteindelijk in mei 2016 zijn afgestorven (foto rechts). Copyright: The Ocean Agency / www.ICRS2020.de
Australische bevindingen
Koralen
Koralen zijn sedentaire, kolonievormende cnidaria. Er zijn talloze soorten. Ze komen allemaal uitsluitend voor in de zee, vooral in de wateren van de tropische zone. Afhankelijk van hun groeivorm worden ze onderverdeeld in zachte en harde koralen. De laatste vormen skeletten door calciumcarbonaat af te zetten. Omdat dit dode materiaal voortdurend wordt overwoekerd door levend weefsel, ontwikkelen koraalriffen zich langzaam. Het duurt lang voordat deze een omvang van meer dan 2000 kilometer hebben bereikt. Dit verklaart ook het bijzondere karakter van het Groot Barrièrerif. Het wordt beschouwd als een natuurwonder van superlatieven. UNESCO riep het al in 1981 uit tot werelderfgoed. Het Groot Barrièrerif wordt ook beschouwd als een van de zeven wonderen der natuur.
Australische onderzoekers hebben nu ontdekt dat het aantal kleine, middelgrote en grote koralen drastisch afneemt. Tussen 1996 en 2017 is meer dan de helft van alle koralen verdwenen. En dit betreft niet alleen de cnidaria aan het zeeoppervlak. Ook in diepere wateren neemt de populatie af. De warmterecords van 2016 en 2017 veroorzaakten bijzonder ernstige schade aan het Groot Barrièrerif. De hoge temperaturen van deze jaren hebben het bleken van koraal aangewakkerd.
Koraalverbleking in het Groot Barrièrerif
Koraalverbleking betekent dat de koralen in eerste instantie de eencellige algen afstoten waarmee ze in symbiose leven. Door de algen af te stoten, verliezen de koralen hun kleur. Maar dat is nog niet alles. Als deze situatie lang aanhoudt, sterven de koralen volledig af. Vooral de kleinere koralen lijden onder dit fenomeen. Ze zijn minder resistent. Australische onderzoekers dachten eerder dat het Groot Barrièrerif alleen al beschermd werd door zijn omvang. De laatste bevindingen tonen nu echter aan dat zelfs dit relatief goed beschermde koraalrif steeds meer wordt aangetast. Deskundigen waarschuwen voor onomkeerbare schade aan dit gevoelige ecosysteem. Als de opwarming van de aarde doorgaat, zal de opwarming van de oceanen toenemen. En dit zal riffen zoals het Groot Barrièrerif verder beschadigen.
Koraalriffen bestaan slechts op 0,2 procent van de wereldzeeën, maar ze herbergen meer dan een derde van alle vissen en ongewervelde dieren in de oceanen. Het zijn niet alleen de meest soortenrijke ecosystemen in de oceanen. Ze herbergen ook de meeste soorten. Copyright: Heinz Krimmer / www.ICRS2020.de
Veel vis- en ongewervelde soorten in koraalriffen zijn afhankelijk van een of meer koraalsoorten. Copyright: Heinz Krimmer / www.ICRS2020.de
Conferentie in Bremen
Koraalverbleking voorbij in het Groot Barrièrerif
Niet alleen de opwarming van de oceanen vormt een bedreiging voor koralen. Ook de verzuring van de oceanen is schadelijk voor de riffen. Doordat de oceanen een deel van onze uitstoot absorberen, hoopt kooldioxide zich in de oceanen op. Dit remt op zijn beurt de vorming van nieuwe calciumcarbonaat schelpen. Het lozen van uitwerpselen lijkt ook het verbleken van koralen te bevorderen. Men denkt dat bepaalde bacteriën in de uitwerpselen de oorzaak hiervan zijn. Microplastics lijken ook schadelijk te zijn voor riffen zoals het Groot Barrièrerif. Een laboratoriumstudie toont aan dat sommige koraalsoorten ook beschadigd raken door microplastics. Diepzeevissen vormt ook een bedreiging voor koralen. Boorplatforms voor olie- en gaswinning of onderzeese kabels kunnen ook schade toebrengen aan cnidaria.
Het staat buiten kijf dat klimaatverandering koraalriffen vernietigt. Een derde van de riffen is al verloren gegaan. Nog eens 40 procent wordt ernstig bedreigd. Desondanks zoeken onderzoekers naar manieren om de dood van deze ecosystemen een halt toe te roepen. Deze zomer houden ze virtuele discussies in Bremen. Noord-Duitsland herbergt een schat aan expertise en kennis op het gebied van marien onderzoek. Dit jaar organiseert de Universiteit van Bremen het International Coral Reef Symposium. Ongeveer 1200 onderzoekers uit 80 landen zullen ideeën uitwisselen. Ze zoeken naar manieren om de vernietiging van deze waardevolle ecosystemen een halt toe te roepen. Als onderdeel van deze conferentie wordt een belangrijk strategiedocument gepubliceerd.
Het is getiteld „Rebuilding Coral Reefs: A Decadal Grand Challenge“ en is gericht op besluitvormers uit de politiek, het bestuur, het bedrijfsleven en het maatschappelijk middenveld wereldwijd. Dit document benadrukt de urgentie van maatregelen om koraalriffen te beschermen en te herstellen. Het strategiedocument vat de belangrijkste en meest recente bevindingen uit de natuur- en sociale wetenschappen samen. Het vormt daarmee de basis voor discussies en onderhandelingen over milieu- en natuurbehoud, klimaatverandering en duurzame ontwikkeling op lokaal en mondiaal niveau.