Hoe bevorderen open ruimtes de politieke houding van hun gebruikers?
Openbare ruimten zijn altijd politieke ruimten. In het beste geval zijn ze vrij toegankelijk en beschikbaar voor iedereen, in overeenstemming met de democratische benadering. In werkelijkheid zijn ze echter altijd onderworpen aan administratieve, economische en sociale beperkingen die het ideaal van vrije toegankelijkheid verhinderen. In het juninummer van G+L bespreken we aan de hand van actuele projecten hoe steden de ontwikkeling van open, stedelijke structuren mogelijk maken en welke factoren vrije toegankelijkheid in de weg staan. G+L redacteur Theresa Ramisch presenteert hier ons laatste nummer van de miniserie „Steden voor morgen“.
Sinds begin dit jaar volgt de redactie het Facebook-account van Extinction Rebellion Deutschland. Uit politieke nieuwsgierigheid, maar vooral omdat we de vorm van protest van de internationale beweging interessant vinden. XR, zoals het kortweg heet, spreekt aan door de manier waarop het zich de stedelijke ruimte toe-eigent en deze versterkt als plek voor politieke besluitvorming.
Met begrafenismarsen, theater flash mobs en zogenaamde die-ins (zie omslag) protesteren de activisten vreedzaam tegen de klimaatcrisis en eisen een fundamentele heroverweging van het systeem. De XR performance demonstraties shockeren en fascineren. Ze geven de stedelijke ruimte haar politieke betekenis terug. Pleinen, parken en straten worden weer plaatsen van samenkomst, de stedelijke ruimte wordt een democratische instelling.
De openbare ruimte wordt gevormd door het gedrag van haar gebruikers.In de normatieve benadering is ze altijd vrij te gebruiken door iedereen. Mensen interageren met elkaar om een samenleving te vormen. Zonder sociale controle, zonder dwang om te consumeren, zonder staatstoezicht. In werkelijkheid is elke stedelijke ruimte echter altijd onderworpen aan administratieve, economische en sociale beperkingen. Gebruiksconflicten maken deel uit van het dagelijks leven.
In dit nummer vragen we ons af hoe wij planners open ruimten kunnen creëren die niet alleen rekening houden met de samenleving en haar politieke houding, maar deze ook actief bevorderen. Een moeilijke onderneming, zo niet bijna onmogelijk. Per slot van rekening was zelfs de Agora alleen toegankelijk voor geselecteerde individuen: volwassen, vrije en vermogende mannen. Het basisprincipe blijft tot op de dag van vandaag overeind. Nooit zal iedereen een stem in de kamer hebben.
Gebruikers begrijpen als burgers
Maar kunnen we, ondanks exclusief gebruik, stedelijke ruimtes inclusief ontwerpen en ruimte creëren voor ontmoetingen, uitwisseling van meningen en de publieke sfeer? Ja, zeker. Het Skanderbegplein in Tirana laat zien hoe het moet. Het plein, dat in 2018 werd bekroond met de „Europese prijs voor stedelijke openbare ruimte“, is grotendeels een verkeersluwe zone. Het is zo ontworpen dat mensen er graag tijd doorbrengen en het is het politieke en culturele centrum van de Albanese hoofdstad.
Wat deden de Skanderbeg planners van het architectenbureau 51N4E anders? Zij zagen openbare ruimte als een proces dat de gebruiker tot burger verheft. Door te vragen naar hun belangen, eisen en behoeften. Want alleen als je zo ontwerpt dat gebruikers burgers worden, d.w.z. politieke wezens die vreedzaam kunnen onderhandelen over hun waarden en normen met hun tegenhangers in de ontworpen omgeving, als het ontwerp diversiteit bevordert, dan heb je als planner alles goed gedaan.
U kunt het laatste nummer van de miniserie „Steden voor morgen“ over het onderwerp „Toerisme“ hier kopen – ook als praktisch minibonnement.