Geen unanimiteit voor de Natuurherstelwet

De inspanningen tot nu toe zijn niet voldoende geweest om natuurlijke habitats in Europa te beschermen. De langverwachte stemming door het Europees Parlement over de wet verliep niet vlekkeloos: Hongarije verzette zich tegen de Natuurherstelwet, wat betekent dat de eisen voor natuurherstel nog niet wettelijk bindend zijn.

Ongeveer 80 procent van de beschermde natuurlijke habitats in Europa is aangetast en loopt verder gevaar. Om deze natuurcrisis te stoppen, heeft het Europees Parlement de Natuurherstelwet gepresenteerd, maar nog niet aangenomen. De voorgestelde wet verplicht lidstaten om verwoeste natuurgebieden te herstellen. Op deze manier zullen bijvoorbeeld aangetaste heidegebieden hun functie als koolstofreservoir en habitat voor zeldzame soorten weer kunnen vervullen.

Intacte ecosystemen ondersteunen niet alleen de biodiversiteit, maar zijn ook belangrijk voor het bestrijden van de klimaatcrisis. Ecosystemen spelen een sleutelrol in de bescherming tegen overstromingen, voedselzekerheid en het beheer van natuurlijke hulpbronnen. Er zijn echter maar heel weinig ecosystemen in Europa die in een goede of zelfs acceptabele staat verkeren. De Wet natuurherstel is bedoeld om de natuur op lange termijn te helpen behouden, schadelijke effecten te verminderen en het gebruik van natuurlijke hulpbronnen duurzamer te maken.

Iedereen heeft het over klimaatverandering. Naast maatregelen om de CO2-uitstoot in steden en industrie te verminderen, gaat het ook over het beschermen van de natuur en het herstellen of zelfs creëren van nieuwe ecosystemen. Met de EU Natuurherstelwet probeert de Europese Unie duidelijke doelen te stellen voor een bindend concept in Europa om het herstel van ecosystemen te realiseren.

De wet heeft de volgende drie kernelementen:

• Concrete en tijdgebonden alsmede gebiedsspecifieke doelen voor de verbetering en recreatie van de zeldzaamste en meest bijzondere land- en zeehabitats
• Op indicatoren gebaseerde doelen voor duurzamer land- en bosbeheer, groenere steden, vrij stromende rivieren en het herstel van populaties bestuivers.
• Opstelling van wetenschappelijk onderbouwde herstelplannen als een belangrijk instrument voor het definiëren en herzien van de noodzakelijke maatregelen

In februari 2024 had het Europees Parlement al met een meerderheid voor het vorig jaar bereikte compromis over de natuurherstelwet gestemd. De Europese Raad zou de wet op 22 maart 2024 uitvoeren. Een kortdurende blokkade door Hongarije heeft dit echter vertraagd, waardoor de wet nog niet van kracht is.

Milieuorganisaties zijn woedend dat de langverwachte EU-herstelwet niet door de Raad van de EU is gekomen. Ze hebben lang campagne gevoerd voor de bescherming en het behoud van biodiversiteit en ecosystemen in Europa en wereldwijd. De nieuwe wet zou dit wettelijk bindend moeten maken, bijvoorbeeld door meetbare doelen te stellen om de biodiversiteit te ondersteunen. Lokale flora en fauna krijgen een plek in de jurisdictie van de EU Natuurherstelwet en daarmee hopelijk meer bescherming in de toekomst.

De Natuurherstelwet is ook erg belangrijk met het oog op de klimaatcrisis. Ecosystemen zoals heide, bossen en uiterwaarden slaan namelijk koolstof op en leveren een belangrijke bijdrage aan de bescherming van mensen tegen de gevolgen van klimaatverandering. Intacte ecosystemen hebben een balancerend effect op het microklimaat. Ze spelen een belangrijke rol tijdens hittegolven, droogtes, hevige regenval en overstromingen. Ecosystemen verbeteren ook de menselijke gezondheid en ons welzijn. En ze kunnen de lokale economie stimuleren, bijvoorbeeld door de voedselvoorziening op lange termijn veilig te stellen en duurzame praktijken te versterken.

De Natuurherstelwet bepaalt dat EU-lidstaten tegen 2030 minstens 20% van de natuur op het land en in de zee moeten herstellen. Daarnaast moeten de lidstaten ten minste 30% van de aangetaste habitats herstellen in 2030, 60% in 2040 en 90% in 2050. De EU ziet dit als een belangrijke bijdrage van alle lidstaten aan het behalen van de EU-doelstellingen op het gebied van klimaat, biodiversiteit en voedselzekerheid.

Alle habitats die momenteel van slechte kwaliteit zijn, moeten tegen 2050 hersteld zijn. In de komende zes jaar moeten de lidstaten al ongeveer een derde van hun habitats verbeteren. Dit zijn bijvoorbeeld bossen, graslanden, wetlands, rivieren, meren en koraalriffen. Het Europees Parlement beveelt aan om zich eerst te richten op Natura 2000-gebieden. En als een habitat eenmaal is hersteld, moet deze ook in goede staat worden gehouden.

Voor landbouwgrond gebruikt de EU drie indicatoren, waarvan er twee moeten worden gehaald om een habitat als hersteld te beschouwen: De vlinderindex in grasland, het aandeel landbouwgrond met gevarieerde landschappen en de voorraad organische koolstof in de minerale bodems van bouwland. Er moeten ook maatregelen worden genomen om de index van boerenlandvogels te verhogen. Vogels zijn namelijk goede indicatoren van de biodiversiteit in een habitat.

De blokkade van de Natuurherstelwet is ook erg jammer met het oog op de EU-verkiezingen die gepland staan voor de zomer van 2024, omdat het nu onduidelijk is of en wanneer de wet zal worden geïmplementeerd. Waarschijnlijk komt de wet na de verkiezingen in juni weer op tafel. Zodra de wet door de Raad met een meerderheid is goedgekeurd, zijn de lidstaten aan zet: zij moeten nationale herstelwetten aannemen en precies uitleggen hoe ze de EU-doelstellingen zullen implementeren.

Dienovereenkomstig zal de implementatie van de Natuurherstelwet dan ook in Duitsland worden besproken. De deelstaten zullen vermoedelijk de meeste maatregelen uitvoeren, waarvoor een nationale herstelwet met duidelijke richtlijnen zal bestaan. Het Duitse actieprogramma voor natuurlijke klimaatbescherming voorziet al in soortgelijke maatregelen en een versnellingsoffensief.

Lees meer: Het Kunming-Montreal Global Biodiversity Framework van de Verenigde Naties is ook relevant voor de kwaliteit van habitats en biodiversiteit.