De interactie tussen de stad en de regenwaterinfrastructuur heeft een paradigmaverschuiving nodig: alleen op basis van een doordachte planning van het waterbeheer kunnen een bijna natuurlijke waterbalans en overstromingspreventie in de stedelijke planning op de lange termijn samengaan. In het project „Ontwerpstrategieën voor openruimteplanning“ van het INIS-project (intelligente en multifunctionele infrastructuursystemen voor een duurzame watervoorziening en afvalwaterverwerking) SaMuWa werd een richtlijn voor actie ontwikkeld, die werd gemodelleerd en getest in Bochum en Gelsenkirchen.
Modelgebied Gelsenkirchen – zwaluwstaartverbinding tussen regenwaterbeheer en stadsontwikkeling
Als onderdeel van een modelproject in Gelsenkirchen werd een geïntegreerd concept voor regenwaterbeheersmaatregelen ontwikkeld op basis van een stroomgebiedgerelateerde tekortanalyse van de stedelijke waterbalans met behulp van de WABILA-tool. Dit waterbalansmodel, ontwikkeld als onderdeel van het SAMUWA-project, maakt een vereenvoudigde afweging van de stedelijke waterbalans mogelijk.
Op basis van een uitgebreide analyse van het geselecteerde gebied(stap 1) wordt WABILA gebruikt om de gemiddelde jaarlijkse waarden van de oppervlakteafvoer, grondwateraanvulling en verdamping van het bebouwde gebied te vergelijken met die van het onbebouwde gebied en om tekorten in de waterbalans te identificeren en visualiseren als basis voor planningsmaatregelen(stap 2). Het resultaat laat duidelijk zien dat het verdampingstekort in veel gebieden aanzienlijk groter is dan het tekort voor grondwateraanvulling. De resultatenkaart van de tekortanalyse van de stedelijke waterbalans laat zien in welke gebieden de afwijkingen ten opzichte van de waterbalans van de onbebouwde staat het grootst zijn en waar dus de noodzaak voor maatregelen het grootst is.
Op basis van deze bevindingen en rekening houdend met bestaande modellen en ruimtelijke ontwikkelingsscenario’s wordt een watergerelateerd stedelijk ontwikkelingsmodel gemaakt(stap 3), waarin ontwikkelingsdoelen worden geformuleerd voor verschillende deelstroomgebieden met als doel de waterbalans van de verschillende stedelijke gebieden te optimaliseren. Het watersysteem moet zichtbaar en voelbaar worden en samen met een watergerelateerd open ruimtesysteem de verschillende wijken en stedelijke ruimten met elkaar verbinden en nieuwe ruimtelijke kwaliteiten creëren die de leefbaarheid en de veerkracht van de stad tegen klimaatinvloeden vergroten.
De gebieden met een verhoogde behoefte aan actie die uit de tekortanalyse naar voren zijn gekomen, worden onderzocht op mogelijke synergiemogelijkheden met andere gespecialiseerde planvorming en op basis hiervan worden transformatie- en focusgebieden gedefinieerd(stap 4). Voor deze geselecteerde aandachtsgebieden worden verschillende combinaties van maatregelen ontwikkeld en gevisualiseerd op basis van een modulair systeem van maatregelen met als doel het optimaliseren van de betreffende waterbalans(stap 5), zoals de herinrichting van een commercieel gebied met groene daken, voor verdamping geoptimaliseerde groene ruimten en straten.
De resulterende concepten worden vervolgens getest op hun effecten op de waterbalans met behulp van het WABILA-waterbalansmodel, waarmee de planning van maatregelen iteratief kan worden geoptimaliseerd om de natuurlijke waterbalans te benaderen. Zoals vereist door de huidige DWA-A 102 (2016), toont de ontwikkelde methode aan dat de lokale, natuurlijke waterbalans met zijn lokaal specifieke relatie tussen de hoofdcomponenten van afvloeiing, infiltratie en verdamping het uitgangspunt kan vormen voor de implementatie van geïntegreerde maatregelconcepten.
Je kunt meer lezen over dit onderwerp in Garten+Landschaft 11/2016 – Plannen met regenwater.