Fietssnelweg naar de toekomst

Alleen door aantrekkelijke structuren zullen in de toekomst meer mensen overstappen op de fiets. Naast tal van andere infrastructuurprojecten spelen ook zogenaamde fietssnelwegen een doorslaggevende rol. Alle informatie hier.

Wankel tussen de stoeprand en de trambaan door fietsen door de drukte van de stad of trappen op winderige landweggetjes met de constante dreiging van een inhalende auto in je nek. Wie heeft dit soort situaties niet meegemaakt? Helaas maken dit soort momenten nog steeds deel uit van het dagelijks leven als fietser. Veel te vaak is de infrastructuur niet ontworpen om een aangename en veilige fietservaring te garanderen. Voor een succesvolle vervoerstransitie is het echter essentieel dat de situatie voor fietsers verbetert.

Zoals de naam al doet vermoeden, is het doel van een fietssnelweg – of fietssnelwegverbinding – om een snelle verbinding van A naar B te bieden voor fietsers. Vaak overbruggen ze langere afstanden. Ze leiden bijvoorbeeld van omliggende gemeenten naar het centrum van een grote stad of verbinden individuele steden in een regio. Dit is vaak in het voordeel van forenzen, die snel op hun bestemming zijn dankzij goed ontwikkelde routes voor en na het werk. Zoals zo vaak het geval is in debatten over fietsinfrastructuur, wordt Nederland beschouwd als een pionier. De eerste proefprojecten werden daar al in 1980 gelanceerd. Vandaag de dag zijn er meer dan 40 routes in het land waarop fietsers gemakkelijk, veilig en vooral snel kunnen reizen. Steeds weer trekken afzonderlijke projecten bijzondere aandacht. Bijvoorbeeld de Hovenring, ’s werelds eerste drijvende rotonde voor fietsers. Sinds 2011 overspant deze cirkelvormige hangbrug een drukke weg tussen Eindhoven en Veldhoven.

Snelle fietsroutes hebben zich ook gevestigd als een waardevol onderdeel van de fietsinfrastructuur in Denemarken. De Cycle Super Highway in Kopenhagen dient als een goed voorbeeld. Er is al een goed ontwikkeld netwerk van ongeveer 390 kilometer aan fietspaden binnen de stad. In de toekomst zal een nieuw netwerk van fietspaden in totaal 22 gemeenten in de grotere regio Kopenhagen verbinden met de hoofdstad. Het eerste deel van het plan was een verbinding met de buitenwijk Albertslund, ongeveer 22 kilometer verderop. Er zullen nu nog eens 25 Cycle Super Highways volgen, waardoor een netwerk ontstaat met een totale lengte van 300 kilometer. In zowel Denemarken als Nederland zijn de positieve effecten op het verkeersgedrag van de bevolking duidelijk. In Nederland werd bijvoorbeeld vastgesteld dat vijf tot vijftien procent van de automobilisten overstapte op de fiets na de aanleg van een fietssnelweg. In termen van vraag en aanbod zouden meer fietssnelwegen ook elders meer mensen kunnen stimuleren om over te stappen op de fiets.

Om ervoor te zorgen dat fietsers zich veilig voelen, moeten fietssnelwegen een aantal belangrijke aspecten garanderen, die de ADAC als volgt definieert. Buiten de bebouwde kom kunnen fietssnelwegen naast de weg of als vrijliggende fietspaden worden aangelegd. In stedelijke gebieden worden ze ook ontworpen als fietspaden naast de weg, als een apart pad in één of twee richtingen of als een volledig fietspad met voorrang op kruispunten. Ongeacht hun locatie moeten ze minimaal drie meter breed zijn. Als ze in twee richtingen lopen, neemt de minimale breedte toe tot minstens vier meter. De ADAC beschouwt fietssnelwegen als nuttig als ze minstens vijf kilometer lang zijn. Op deze route heeft de rijbaan een hoogwaardig wegdek nodig en, tenminste in stedelijke gebieden, verlichting.

Maar niet alleen het ontwerp van de route is doorslaggevend. Ook de verkeersgeleiding moet voorrang geven aan fietsers. Bij het ontwerp van de route moet rekening worden gehouden met geschikte verkeerslichten en het overbruggen van obstakels door bruggen en onderdoorgangen. Een goed geplande structuur garandeert gebruikers dan een gemiddelde snelheid van minstens 20 kilometer per uur. Extra uitrusting en diensten zoals rustplaatsen of reparatiefaciliteiten verhogen de aantrekkelijkheid van fietssnelwegen.

Duitsland volgt nu ook dit voorbeeld. In Wuppertal verbindt de 23 kilometer lange Nordbahntrasse het stadscentrum en de noordelijke wijken met bijna geen kruisingen en zonder grote hellingen. Vroeger was hier een spoorlijn, maar die werd in 1999 verlaten. Van 2006 tot 2014 voerde de vereniging WUPPERTALBEWEGUNG e.V. campagne voor de revitalisering van de oude route. Vandaag de dag zijn vijf verlichte tunnels, bakstenen viaducten en uitkijkpunten met uitzicht op de stad en de omgeving hoogtepunten van de wegverbinding. De weg kan per fiets, te voet of op een skateboard worden afgelegd. In het westen en oosten sluit de Nordbahntrasse ook aan op het supraregionale fietspadennetwerk en verbindt zo de hele regio.

In het uiterste noorden is sinds september 2019 ook een voormalige spoorlijn herbestemd als fietsroute 10. In plaats van goederentreinen kunnen fietsers nu ook gebruik maken van de Nordbahntrasse. In plaats van goederentreinen kunnen fietsers nu in 20 minuten tussen Hassee en het Holstein Stadion reizen. De reistijd met de auto voor dezelfde afstand zou aanzienlijk langer zijn. Deze snelle verbinding is mogelijk dankzij verschillende fietsbruggen over hoofdwegen en de snelweg en twee kruisingen zonder verkeerslichten.

In Göttingen wordt momenteel in een proefproject het principe van de snelweg gecombineerd met het gebruik van elektrische fietsen. De eRadschnellweg is de eerste in zijn soort in Duitsland die centraal door een stad loopt en is bedoeld om het treinstation en het noordoosten met elkaar te verbinden. Een testroute van momenteel vier kilometer wordt gebruikt om de speciale eisen van elektrische fietsen te onderzoeken waarop de infrastructuur moet inspelen.

De ADAC schat in dat fietssnelwegen in binnensteden meestal alleen tegen hoge kosten of met lagere standaarden kunnen worden gerealiseerd, terwijl ze de kansen op realisatie buiten stedelijke gebieden kansrijker acht. Bovendien kan een fietssnelweg vanwege de kosten-batenverhouding alleen worden overwogen als er minstens 2000 fietsers per dag kunnen worden gegenereerd. De ervaring in Nederland en Denemarken leert echter dat het gebruik toeneemt bij een aantrekkelijke infrastructuur. Snelle fietsverbindingen kunnen daarom zeker een instrument zijn om de vervoerstransitie vooruit te helpen.

Welke andere projecten maken fietsen nog aantrekkelijker? Lees hier bijvoorbeeld over de langste fietstunnel ter wereld.