Faculteit Architectuur Doornik

Het nieuwe gebouw van de Doornikse faculteit Bouwkunde ligt ingebed in een conglomeraat van oude gebouwen. Het onderscheidt zich bewust van de bestaande gebouwen. Toch past het in het geheel, creëert het nieuwe verbindingen en verwijst het naar de kleinschaligheid van zijn omgeving.

De faculteit Architectuur van de universiteit van Leuven heeft sinds 2016 een nieuw gebouw. Het ligt in het centrum van de Belgische stad Doornik. Ingebed in het centrum van een perimeterblokontwikkeling wordt het nieuwe gebouw omringd door structuren uit verschillende tijdperken. Deze omvatten een klooster, industriële gebouwen en een herenhuis. Hoe verschillend de bestaande gebouwen ook zijn, het nieuwe witte gebouw zoekt hun nabijheid op, koppelt eraan en verbindt ze met elkaar. Tegelijkertijd onderscheidt de Doornikse Faculteit Bouwkunde zich er duidelijk van.

De architectuurschool is een nieuwe attractie in het centrum van de Belgische stad Doornik. Zelfs vandaag de dag komt een groot deel van de studenten uit Frankrijk. Dit gaat terug tot de wortels van de school. Vroeger stond de school in Parijs en later emigreerde ze naar België. Daar werd de Ecole d’architecture uiteindelijk in 2010 een faculteit van de Katholieke Universiteit Leuven. En deze onderwijsinstelling zou verhuizen naar het centrum van Doornik. Dat was immers onderdeel van het concept. De faculteit werd bewust naar het centrum van de stad verplaatst om de aanhoudende leegloop tegen te gaan. Aanvankelijk was het plan om vlak naast een middeleeuwse kathedraal te bouwen, maar toen kreeg de school een centraal gelegen braakliggend industrieterrein toegewezen. Dit bood oude industriële relicten, een herenhuis uit de 17e eeuw en stelde de architecten voor een aantal uitdagingen.

In 2013 namen vijf bureaus deel aan een wedstrijd om de architectuurschool in Doornik te herontwerpen. De bouwplaats bleek moeilijk. Alleen het Franse bureau Lacaton & Vassal en de Portugese architecten Manuel en Francisco Aires Mateus kwamen met overtuigende oplossingen. Uiteindelijk wonnen de jonge Portugezen de wedstrijd met een opvallend eenvoudig concept, consistentie en een gedurfde en radicale aanpak. Ze toonden weinig medelijden met de oude bijgebouwen op het terrein en sloopten deze ten gunste van een centrale as. Zo creëerden ze een verbinding dwars door het blok, die vandaag de dag de Rue du Glategnies verbindt met de Rue Haigne. Met deze stap creëerden de architecten ook ruimte voor een dwarsbalk die zich uitstrekt tussen twee oude fabrieksgevels. Deze bar omkadert ook een binnenplaats, waardoor de binnenplaats een centraal punt krijgt.

De bestaande gebouwen aan weerszijden van de nieuwe centrumas huisvesten verschillende functies van de architectuurschool. Zo beslaan de bibliotheek en het media-archief de begane grond van de oude weverij en spinnerij. Studenten hebben ook hun werkplekken op de bovenste verdiepingen. Het oude landhuis biedt plaats aan de administratie en seminarruimten zijn ondergebracht in andere, recentere gebouwen. Een betonnen dwarsbalk die de westelijke ingang overspant en plaats biedt aan een forum, vormt de hoeksteen van het ensemble.

Terwijl de wedstrijd voor ogen had om de toegang tot de binnenplaats open te houden als een arcade, is deze nu afgesloten door vaste beglazing. Hierachter vinden ontwerpcritici, tentoonstellingen, prijsuitreikingen en vieringen plaats, die zowel van binnen als van buiten zichtbaar zijn. Lezingen, conferenties en workshops vinden daarentegen plaats in de Audimax, waarvoor de licht hellende locatie is gebruikt. Het loopt vanaf de binnenplaats royaal af naar de straatkant. De trappen bevinden zich in de hoofdgebouwen van de langgerekte nieuwe structuur. In de ene slingert een dubbele wenteltrap zich adembenemend naar het licht. De andere omsluit een trap die in strikt parallelle vluchten naar boven leidt.

Het spannendste aan het werk van Manuel en Francisco Aires Mateus is de consistentie waarmee ze hun ontwerpidee realiseren. Hoe rechtlijnig ze hun witte, hoekige nieuwe gebouwen integreren in de bestaande structuur, hoe ze positieve en negatieve vormen naast elkaar zetten. Op die manier pikken ze iets op dat kenmerkend is voor de stad Doornik en herinterpreteren ze de speciale kenmerken ervan. Ze creëren complete ruimtes die toch doorlatend en onderling verbonden zijn. Ze creëren nieuwe bouwvormen waaruit hoeken, randen en openingen zijn gesneden. Deze zien eruit als citaten uit de gewone huizen van Doornik. Deze insnijdingen markeren en benadrukken ook overgangssituaties: Hoofd- en zij-ingangen, poorten, loggia’s met terrassen en dakramen. Alleen het auditorium vormt bewust een contrapunt. Het is compact, compleet en beheert zonder uitsparingen en insnijdingen.

Meer over projecten in België: Chipperfield restaureert historisch grand hotel aan de Belgische kust in Nieuwpoort, Vlaanderen.