Er gebeurt veel op de achtergrond

De start-up Tonsalon uit München creëert akoestische belevingswerelden door geluidsarchitectuur in ruimtes te creëren. De twee ondernemers achter de bedrijfsnaam zijn opgeleide klassieke musici met een passie voor muziek. Met hun werk hebben ze nu een niche gevonden in wat op het eerste gezicht een nogal emotieloze industrie lijkt: Ze verzorgen het geluid voor beursstands. Maar hun geluidsarchitectuur biedt, samen met het ontwerpconcept, een nieuw niveau van beleving dat ook kan worden overgedragen naar andere ruimtes.

Een trillende stamper dondert op het asfalt, auto’s toeteren, een politiesirene klinkt. Een karakteristiek timbre mengt zich met het lawaai, elegant en nonchalant tegelijk – „I want to wake up in a city that doesn’t sleep“, zingt Frank Sinatra. Dit mixtum compositum is de soundtrack van New York: veelzijdig, luid, impulsief. Wie meer rust wil, kan naar Central Park vluchten. Hier hoor je het gelach van kinderen en vogels die vanuit de bomen hun eigen lied van New York zingen. Thomas Barth drukt op een knop en neemt je mee terug naar München. Stilte in het kantoor van Tonsalon. De Bluetooth-speakers die het geluid van de grote stad de kamer in katalyseren zijn uit. De droom van New York is voorbij.

Thomas Barth en Marko Cilic van Ton-salon stellen muzieklijsten samen, voegen sfeergeluiden toe en creëren zo een geluidsarchitectuur die de hele ruimte vult. Met hun dramaturgie vertellen ze de luisteraar een verhaal dat een hoger niveau van precisie en empathie krijgt door de akoestiek in hun weergave van de werkelijkheid.

Barth en Cilic zijn al vrienden sinds groep 6 op het conservatorium en zijn al bijna twee jaar zakenpartners. Beiden hebben een zangcarrière, Marko Cilic studeerde muziek, Thomas Barth componeerde filmmuziek. Hoe breed de muzikale smaak van Cilic en Barth ook is, ze staan open voor elk type ruimte: ze treden op in cafés, bars en showrooms; na een installatie in het Müllersche Volksbad en het Ruffini Haus in de oude binnenstad van München, was hun laatste en grootste wapenfeit tot nu toe het ontwerpen van een geluidsinstallatie voor de Wicona-stand op BAU 2019.

De overstap van klassieke muziek naar geluidsversterking voor beursstands was noodzakelijk vanuit ondernemersperspectief. „We moesten een niche vinden met klanten die bereid waren geld uit te geven aan ons werk,“ zegt Cilic. De link met beursontwerp heeft zich als zo’n niche uitgekristalliseerd. Op de meubelbeurs in Milaan tsjilpten er bijvoorbeeld vogels bij drie stands – dat was het maximum. Na positieve gesprekken met beursontwerpers maakten de „geluidsarchitecten“, zoals Barth en Cilic zichzelf ook wel noemen, een jaar geleden een nieuwe start met de opdracht van Wicona.

Wicona, een internationale gevel- en raamfabrikant, installeert zijn producten in veel grote steden over de hele wereld en daarom stond de beursstand in het teken van New York. Het ontwerp was van Andi Gabony van Atelier Seitz: een soort gedraaide skyline hing van boven naar beneden, voorgesteld door rode kubussen. Cilic en Barth ontwierpen de tonale architectuur, waarbij het geluids- en ontwerpconcept uiteindelijk één geheel vormden. „De uitdaging was dat deze ruimte in de voorbereidingsfase nog niet bestond. We werkten met renderings,“ zegt Marko Cilic.

Met 650 vierkante meter was het paviljoen vrij groot en het was de bedoeling dat bezoekers afhankelijk van de zone akoestisch iets anders zouden waarnemen. „Het verkeerslawaai was de basisstemming om de grootstedelijke sfeer uit te drukken,“ zegt Thomas Barth. „Dit trok bezoekers aan die deze geluiden niet verwachten op een beurs.“ Voor de standexploitant was het belangrijk dat bezoekers in beweging bleven, de tijd namen en de verschillende exposities bekeken.

„De akoestiek leidde mensen van zone naar zone over de hele stand,“ zegt Barth. Tijdens hun rondleiding hoorden bezoekers New York, ze zagen het in hun geestesoog – door de iconische geluiden en liedjes van de Big Apple. In het midden van de stand: Central Park, nagebouwd, met krukjes om op te zitten. Daarboven een grote spiegel en luidsprekers die muziek afspelen. Barth en Cilic lieten de achtergrondgeluiden en liedjes dramaturgisch in elkaar overlopen en legden zo de speciale charme van New York vast. „Elke paar minuten was er een ander nummer uit vijf verschillende stemmingen,“ zegt Barth. Deze vijf stemmingen waren Singer/Songwriter, Broadway Musical, Bloc Party, Studio 54 en Jazz.

De stemmingen zijn elementen van een muziekkaart, een categoriseringssysteem dat voor de Tonsalon is wat de Neufert is voor architecten: een basis en naslagwerk. Met de uitzondering dat Barth en Cilic voortdurend nieuwe stukken aan de muziekkaart toevoegen. Het idee voor het categorieënsysteem kreeg Thomas Barth toen hij taalkunde studeerde en als chauffeur werkte. „Ik zat in zoveel lobby’s. En er speelde altijd dezelfde nederige muziek,“ zegt hij.

Er was een muzikale revolutie nodig voor de lobby’s van deze wereld: dus ontwikkelde Barth het systeem dat onder andere bareigenaren, hoteliers en café-uitbaters kunnen gebruiken en sorteerde hij de muziekstijlen op kleur: loungemuziek in het paars, jazz in het bruin, Franse chansons in het blauw, bossanova in het oranje. Deze en andere muziekgenres vormen samen een kleurrijk mozaïek, waarbij elke kleur een lijst van 100 nummers verbergt. Een smorgasbord, een dwarsdoorsnede van de verschillende muzikale genres en tijdperken. Klanten kunnen nu hun eigen lijst samenstellen: 10 procent bossa nova, 20 jazz, 70 funk & soul.

„De muziek moet worden aangepast aan de ruimte, het gebruik en de mensen,“ zegt Barth. Hij en Cilic vergelijken zichzelf en hun werk met een sommelier in een restaurant: „Er zijn maar weinig restaurants die zich richten op de wijn, ook al is die de perfecte begeleiding van het eten. In de Tonsalon is de wijn de muziek en de muziek de wijn. „De juiste muziek kan de perfecte begeleiding zijn voor een merkimago, voor een presentatie, voor een ruimte,“ zegt Cilic. Terwijl particuliere klanten hun muzieklijsten zelf kunnen variëren in de digitale backend, vertrouwen beursorganisatoren op de arrangementen van Tonsalon.

Marko Cilic en Thomas Barth instrueren elke klant afzonderlijk over welke luidsprekers nodig zijn voor de ontworpen geluidsarchitectuur. Een gewelf moet anders worden bespeeld dan een kleine kamer. Barth en Cilic letten op de ruimtelijke elementen en bijzonderheden, bestuderen de ruimte – of de ontwerpen ervan – en spelen met de geluiden die weerklinken uit de specifieke materialen. „Er zijn compleet nieuwe methoden ontwikkeld in de geluidsarchitectuur,“ zegt Barth. Ze kunnen de richting van het geluid bepalen door de luidsprekers in een lijn te plaatsen, zoals in de Wicona stand. Hierdoor kunnen ze geluidszones afbakenen zonder dat er een fysieke grens nodig is. Ze verdelen ruimtes met geluid van links, rechts, boven of onder. „We hebben de boxen op een verstandige manier geïnstalleerd,“ zegt Barth.

„Het geluid van een stroom komt niet van een rode plank, maar van de vraag en de stille tegenstrijdigheid hoe zogenaamd emotieloze producten op een beursstand samengaan met zeer emotionele muziekstukken. Een bevriende muzikant van Marko Cilic zet ook vraagtekens bij de beschrijvende zin „achtergrondmuziek van hoge kwaliteit“ van Tonsalon: „Muziek van hoge kwaliteit hoort nooit op de achtergrond te spelen,“ zegt ze. De twee muziekliefhebbers nemen het met humor en professionaliteit op. Zelfs als het gaat om verkoop in showrooms en op beurzen, zijn veel ontwerpen tijdelijke kunstwerken op zich.

„Met de muziek verlengen we het verhaal dat het bedrijf wil vertellen,“ zegt Barth. Of het nu gaat om een showroom, beurs, kunstgalerie of het Müllersche Volksbad, Cilic en Barth passen zich ruimtes toe – van welke aard dan ook – en vullen het visuele en haptische niveau van pure architectuur aan met de audio-ervaring. Ze creëren een gebouw in een gebouw dat alleen al door gehoor en gevoel volledig tot zijn recht kan komen. Als beursbezoekers zich bewust zouden zijn van deze diepte, zouden ze onmiddellijk met een „Bravo“ op de lippen eerbiedig voor de door Tonsalon akoestisch gecureerde stands gaan staan.

Van sensuele interieurs tot buitengewone grootschalige bouwprojecten: In Franklin Mannheim wordt een hoogtepunt gebouwd in de vorm van de letter O. Lees hier meer.