Een nieuwe hoofdstad voor Indonesië

6.000 hectare land moet worden gekapt voor de nieuwe Indonesische hoofdstad op het eiland Borneo. Het Indonesische parlement wil in totaal 28 miljard euro uitgeven aan de „nieuwe hoofdstad in het regenwoud“. Want: Jakarta zakt weg in zee. Lees hier meer over het megaproject met de illustere naam „Nusantara“.

Begin januari 2022 kwam het plan van Indonesië om haar hoofdstad te verplaatsen naar een nieuwe locatie een stap dichterbij. Het Indonesische parlement keurde een wet goed die verdere details regelt over de verplaatsing van de hoofdstad van Jakarta naar Oost-Kalimantan. De details van de financiering en administratie worden ook steeds duidelijker: de nieuwe hoofdstad zal ongeveer 28 miljard euro kosten.

In Oost-Kalimantan, het oostelijke deel van Borneo, zal ongeveer 6.000 hectare bos worden gekapt om belangrijke gebouwen zoals het nieuwe presidentiële paleis te bouwen. De maatregel is nodig omdat de huidige hoofdstad op het eiland Java snel wegzakt en al in 2050 volledig onder water kan komen te staan.

Een grote meerderheid van de parlementsleden stemde voor de wet op de nieuwe hoofdstad van Indonesië. President Joko Widodo koos voor „Nusantara“ als naam voor de nieuwe hoofdstad. Dit oude Javaanse woord betekent „buiteneilanden“ en staat synoniem voor de Indonesische archipel.

De eerste autoriteiten zullen in 2024 naar Nusantara verhuizen – kort voor het einde van de tweede en laatste ambtstermijn van president Joko Widodo. De nieuwe hoofdstad komt ongeveer 2000 kilometer ten noordoosten van Jakarta te liggen.

President Joko „Jokowi“ Widodo kondigde op 16 augustus 2019 de plannen aan om de hoofdstad van het land te verplaatsen, wat voor velen als een verrassing kwam. Zijn visie is grandioos: „Een hoofdstad is niet alleen een symbool van nationale identiteit, maar ook een weergave van de vooruitgang van de natie,“ zei hij in 2019. „Het gaat om het realiseren van economische gelijkheid en rechtvaardigheid.“

Naast het creëren van een ecologisch veiligere hoofdstad, hoopt de regering met de nieuwe hoofdstad ook de rijkdom in Indonesië te herverdelen. Jakarta huisvest momenteel 60 procent van de bevolking van het land en meer dan de helft van de economische activiteit. Terwijl de stad het commerciële en financiële centrum van Indonesië blijft, zullen de administratieve functies van de regering worden verplaatst naar de nieuwe hoofdstad in de noordelijke Penajam Pser en Kutai Kartanegara regio’s, waardoor een herverdeling van de investeringen mogelijk wordt.

Het hervestigingsplan voorziet in de verhuizing van 1,5 miljoen inwoners van Jakarta naar Nusantara. Dit is niet de eerste poging om de Indonesische hoofdstad te verplaatsen: President Soekarno stelde iets dergelijks al voor in de jaren 1950. Het idee circuleerde tientallen jaren, maar werd herhaaldelijk verworpen vanwege logistieke problemen. Ondanks vele debatten en twijfels heeft president Widodo vastgehouden aan deze visie.

De milieu-uitdagingen verlichten?

Jakarta staat voor veel uitdagingen. De meest urgente zijn waarschijnlijk de milieuproblemen van de huidige hoofdstad. De elf miljoen inwoners worden al regelmatig geconfronteerd met overstromingen, vooral in de kustgebieden van de metropool. De stad zakt snel door overmatige grondwateronttrekking. Delen van de noordelijke gebieden van de hoofdstad zakken tot 25 centimeter per jaar. Zelfs de beschermende dijk zakt, terwijl het zeeniveau blijft stijgen. Volgens deskundigen kan heel Noord-Jakarta tegen 2050 onder water staan.

De nieuwe hoofdstad van Indonesië komt op een plek die minder gevoelig is voor bodemdaling. Het zal ook buiten het bereik liggen van natuurrampen zoals aardbevingen of tsunami’s. Het land ligt echter nog steeds aan de Pacifische „Ring van vuur“ en is daarom blootgesteld aan toekomstige rampen.

Dagelijkse verkeersopstoppingen en toenemende luchtvervuiling zijn andere problemen die moeilijk te overwinnen zijn in Jakarta. Het valt nog te bezien hoe de nieuwe hoofdstad op deze gebieden verbetering zal brengen.

De nieuwe hoofdstad van Indonesië is niet zonder critici. Milieuactivisten waarschuwen dat Nusantara de milieuvervuiling in Oost-Kalimantan zal versnellen. De geplande vernietiging van het regenwoud heeft tot veel verontwaardiging geleid. In het gebied leven orang-oetans, zonneberen en langneusapen. Een andere zorg is dat de nieuwe hoofdstad de inheemse bevolking van Kalimantan zou kunnen verdringen. Zelfs de naam Nusantara is bekritiseerd, omdat het een Javaans woord is en geen woord uit een van de vele lokale talen van Kalimantan.

De nieuwe hoofdstad van Indonesië zou ook de politieke invloed op een ongrondwettelijke manier kunnen centraliseren: Juridische experts van de Mulawarman Universiteit in Samarinda hebben hun vrees geuit dat Nusantara geregeerd zou kunnen worden door een persoon die rechtstreeks door de president is gekozen. Jokowi’s aanhanger Basuki „Ahok“ Tjahaja Prunama, een voormalig gouverneur van Jakarta, is al een kanshebber voor deze rol. Waarnemers bekritiseren ook het gebrek aan transparantie en inspraak in de wetten en plannen rond de nieuwe hoofdstad van Indonesië.

De verschrikkelijke kosten van het project zijn een ander punt van kritiek op de nieuwe hoofdstad van Indonesië. De regering moet ongeveer een vijfde van de kosten dragen. De rest wordt gedekt door staatsbedrijven en particuliere donoren.

De nieuwe hoofdstad van Indonesië: de volgende stappen

De bouw van de nieuwe hoofdstad van Indonesië is uitgesteld vanwege de pandemie. De start van de bouw staat echter gepland voor 2022 en de eerste verhuizing wordt verwacht in 2024. Ontbossing is de eerste stap.

Vergelijkbare projecten – zoals de bouw van Brasilia in Brazilië of Canberra in Australië – hebben tientallen jaren geduurd. Beide steden zijn bekritiseerd omdat ze onleefbaar en kunstmatig zouden zijn. Het valt nog te bezien hoe de nieuwe hoofdstad van Indonesië de uitdagingen op het gebied van levenskwaliteit zal overwinnen.

De planners hopen een Indonesische metropool te creëren die net zo aantrekkelijk is als bijvoorbeeld Bangkok of Hanoi. Op dit moment is Jakarta niet bepaald een toeristische trekpleister, misschien omdat het „niet tot de internationale verbeelding spreekt“, zoals Aljazeera het formuleert. De verwachtingen voor Nusantara zijn hooggespannen.

Bronnen en meer informatie:
Welt: Nusantara in plaats van Jakarta – Indonesië bouwt nieuwe hoofdstad in het regenwoud
The Guardian: Indonesië noemt nieuwe hoofdstad Nusantara, ter vervanging van het zinkende Jakarta
Aljazeera: Vooruitgang of dwaasheid? Jokowi’s visie voor de nieuwe hoofdstad van Indonesië

Het onderwerp van de megastad is ook actueel in Saoedi-Arabië. Lees hier meer over het project The Line.