DOCUMENTA 14

Drie dagen lang is de Documenta gereserveerd voor vakbezoekers en journalisten. De grote vijfjaarlijkse tentoonstelling opent morgen, zaterdag. Restaurateurs zijn onmisbaar op de wereldberoemde tentoonstelling. Tilmann Daiber en Eckehard Kneer werken ook dit jaar weer voor de Documenta. Onze Berlijnse correspondent Uta Baier sprak met hen.

Op de lijst van documenta medewerkers staan veel curatoren en drie restaurateurs: een Griek, die verantwoordelijk is voor het station in Athene, en twee Duitsers: Ekkehard Kneer uit Berlijn en Tilman Daiber uit Stuttgart. Beiden werken voor de vijfde keer voor de documenta. Uta Baier sprak met hen over hun taken en hun fascinatie voor de wereldkunsttentoonstelling in Kassel.

Waarom werken jullie als restauratorenvoor documenta?

Ekkehard Kneer: Een documenta is altijd een groot evenement dat veel persoonlijke inbreng vereist. Daarom zijn we erg blij dat we er weer bij betrokken zijn. En we kunnen de ervaring die we hebben opgedaan bij eerdere documentatentoonstellingen inbrengen.

Tilman Daiber: Daar kan ik het alleen maar mee eens zijn. Je ontwikkelt een grote affiniteit met dit evenement.

Is Kasseleen speciale uitdaging voor jullie? Of watvinden jullie als restauratoren zo leuk aan het werken aan dit soort evenementententoonstellingen?

Tilman Daiber: Het werkveld van de restaurator is de afgelopen 20 jaar sowieso veranderd – er is veel tentoonstellingsondersteuning bijgekomen. Dit is ook een groot deel van ons documenta-werk. De documenta wordt ook beschouwd als de belangrijkste tentoonstelling van hedendaagse kunst ter wereld. Het is erg spannend en een grote uitdaging om eraan mee te werken.

Wat voor soort uitdaging?

Tilman Daiber: We hebben een team van zes medewerkers die ervoor willen zorgen dat de ongeveer 700 kunstwerken van meer dan 100 kunstenaars op ongeveer 30 locaties een goed verblijf hebben. Dat alleen al is een logistieke uitdaging.

Ekkehard Kneer: Omdat de meeste dingen ter plekke spontaan worden besloten, is deze dynamiek van het opzetten van de tentoonstelling een uitdaging – of het nu te maken heeft met enorme kratten of een spontane raamverwijdering.

Wat zijn uw specifieke taken?

Ekkehard Kneer: Er zijn altijd veel nieuwe producties die direct voor Kassel worden gemaakt. Zodra de concepten zijn afgerond, worden er tijdens de uitvoering vragen gesteld aan ons als materiaalspecialisten. Met onze kennis van de geschiedenis van de materialen kunnen we een paar tips geven. Verder kijken we pas naar de werken als ze klaar zijn en stellen we conditierapporten op. Een specialiteit van een tentoonstelling zoals documenta zijn tentoonstellingslocaties die niet overeenkomen met de klassieke museale omstandigheden. Ons werk bestaat daarom niet zozeer uit klassieke restauratie, maar omvat eerder advies over planning, installatie en de eigenlijke opstelling.

Tilman Daiber: Als de tentoonstelling eenmaal open is, ligt de nadruk op de zorg voor de kunstwerken. We organiseren dagelijks zorgrondleidingen.

Dit jaar is Athene ook een tentoonstellingslocatie voor documenta. Bent u ook in Athene geweest?

Tilman Daiber: Nee, we hebben daar ons eigen team. We waren stand-by als er iets was gebeurd, maar dat is niet gebeurd.

Ekkehard Kneer: We hebben onze ervaringen van tevoren kort samengevat en beschikbaar gesteld aan het team in Athene. Zij hadden nog nooit zo’n grote tentoonstelling georganiseerd.

Je hebt al gezegd dat eengroot deel van je werk bestaat uit ondersteuning bij tentoonstellingen en installaties. In hoeverre verschilt dit van het werkdat uvoor andere tentoonstellingen doet?

Tilman Daiber: Het is eigenlijk de grootte van deze tentoonstelling die het werk speciaal maakt. Als je het eenmaal hebt ervaren, is er niet veel dat je bang maakt.

Wat was degrootsteschade die jetijdens de tentoonstelling moest herstellen?

Ekkehard Kneer: Elke documenta is groter dan zijn voorganger en heeft meer bezoekers. De vochtigheid en het stofgehalte nemen toe. Tijdens onze rondleidingen moeten we soms elke dag stof van kunstwerken verwijderen.

Ik heb ook een andere ontwikkeling waargenomen: Steeds meer kunstenaars willen bezoekers in staat stellen om met de kunstwerken te communiceren. Maar omdat ze meer ervaring hebben in de veel kleinere en meer beschermde galerieomgeving, ontstaat er vaker schade. Tenslotte „gebruiken“ honderdduizenden mensen dergelijke werken in Kassel. Het is altijd vervelend dat een beschadigd kunstwerk dan gesloten wordt voor de duur van de restauratie. Daarom proberen we samen met de kunstenaars en curatoren een praktische manier te vinden om ervoor te zorgen dat de werken niet zo kwetsbaar zijn wanneer ze worden gebruikt.

Tilman Daiber: En natuurlijk is er ook vandalisme. Vooral bij de buitenbeelden.

Er wordt veel gesproken over de brutalisering van de moraal in de openbare ruimte. Wat zijn uw ervaringen? Hoe gaan bezoekers van documenta om met de kunst? Anders dan twintig jaar geleden?

Tilman Daiber: Helaas is er minder respect voor kunst. Natuurlijk heeft een tentoonstelling als deze ook het karakter van een evenement, dat bedoeld is om veel verschillende bezoekers aan te spreken. Een zeker onbegrip voor hedendaagse kunst vergezelt mij al vele jaren. Naar mijn mening is er niets veranderd.

Ekkehard Kneer: Een brutalisering van de moraal – nee. Maar ik heb de indruk dat de vele touchscreens en virtuele realiteiten die mensen tegenwoordig voortdurend gebruiken, het verlangen om iets aan te raken hebben vergroot. Of dit te maken heeft met een gebrek aan tactiele ervaring of met de gewoonte om alles op de schermen aan te kunnen raken, weet ik niet. Maar ik zie dat veel bezoekers de kunst aanraken en voelen.

Heeft u eigenlijk een favoriete documenta?

Ekkehard Kneer: Mijn eerste deelname aan de documenta was in 1992 toen ik 9 was. Dat was als het ware mijn inwijding – niet alleen in Kassel, maar ook in de wereld van de hedendaagse kunst. Deze eerste ervaringen waren natuurlijk heel vormend, want de eerste keer zie je je omgeving met veel meer aandacht.

Tilman Daiber: Mijn eerste was documenta 10, die ik als student meemaakte en die vormend was. Maar ik moet zeggen dat ik de laatste, d13, heel opmerkelijk vond vanwege de selectie kunst en de hedendaagse geest die er heerste.

Zowel in Kassel als in Athene duurt de Documenta 100 dagen. In Athene is de Documenta te zien tot 16 juli. Je kunt een artikel over de Documenta van dit jaar lezen in het huidige julinummer van RESTAURO 4/2017.