De Villa Empain in Brussel

Het toonbeeld van pure luxe: de Villa Empain in Brussel, ontworpen door de Belgische architect Michael Polak in 1930/35. Na een lange periode van verwaarlozing werd het nu geklasseerde gebouw grondig gerenoveerd en gerestaureerd. De Fondation Boghossian ontving de Europa Nostra Prijs voor dit werk.

In 1929, op 22-jarige leeftijd, lanceerde baron Louis Empain zijn project voor de Villa Empain in de Laan der Naties in Brussel, de huidige Franklin Rooseveltlaan. Louis was de tweede zoon van de zakenman Baron Édouard Empain (1852-1930), die vandaag de dag in Frankrijk nog steeds het meest bekend is vanwege de bouw van de Parijse metro (met de Art Nouveau entreegebouwen van Hector Guimard): maar Édouard Empain was niet alleen de oprichter van de „Compagnie générale des
Railways à Voie étroite“, die spoorlijnen opkocht in België, Frankrijk en Nederland, maar ook andere aanlegde in de Kaukasus, het Ottomaanse Rijk en China. In 1904 werd Édouard Empain meerderheidsaandeelhouder van de „Ateliers de Construction électrique du Charleroi (ACEG)“ en nam hij de trammaatschappij van Caïro over. Naast participaties in industriële bedrijven, banken en holdings omvatte zijn imperium ook verschillende marmergroeven. Zijn enorme fortuin kwam echter voort uit de exploitatie van de Belgische kolonie Congo. Dankzij persoonlijke bescherming van Koning Leopold II kon hij een grondstoffenimperium vestigen in de zogenaamde Congo Vrijstaat in Centraal-Afrika. Édouard Empain stierf in 1929.

Zijn zoon Louis hield van architectuur, was een mecenas en had een zwak voor zowel Bauhaus als Art Nouveau. Zijn villa weerspiegelt dan ook verschillende trends: Sommige ornamenten zijn schatplichtig aan de Art Nouveau, de luxueuze materialen aan de Art Deco, terwijl de heldere, geometrische lijnen in het voordeel van het Modernisme spreken. Louis Empain gaf het ontwerp in handen van Michel Polak (1885-1948), die in die tijd naam had gemaakt in Brussel met de bouw van grote en luxueuze wooncomplexen (Résidence Palace, 1922/28). De Belgische architect was verantwoordelijk voor veel projecten in de Belgische hoofdstad, waaronder de hotels Atlanta (1928), Terminus-Albert I (1929) en Plaza (1930), de warenhuizen Anspach (1935) en het hoofdkantoor van de Société d’Entreprises électriques Électrorubel (1933).

Hoogwaardige materialen in de Villa Empain

De hoogwaardige materialen in de 2500 vierkante meter grote Villa Empain staan voor pure luxe: de gevels zijn bekleed met gepolijst Baveno-graniet en de messing randbeschermingsstrips zijn bedekt met bladgoud. Binnen is er Escalette en Bois Jourdan marmer, gemarmerd palu hout uit India, manilkara uit Venezuela, lambrisering van gepolijst bubinga wortelhout, walnoot en walnoot wortelhout, palissander en eik. Er waren ook uitgebreide glasmozaïeken, het van achteren verlichte glazen plafond „De Melkweg“ van de Franse glasschilder en ontwerper Max Ingrand en zijn vrouw Paule, evenals prachtig smeedijzer en gedecoreerd glas-in-lood. Het zwembad, dat het woongedeelte van de villa verlengde, was niet alleen een esthetisch hoogtepunt in die tijd, maar ook ultramodern. Het had een centrifuge die het water door een filter pompte en een thermostatisch geregeld verwarmingssysteem. Een klep die speciaal was aangepast aan de circulatiepomp maakte het mogelijk om het zwembad schoon te maken met een draagbare stofzuigerslang.

Na de voltooiing veroorzaakte het nu op de monumentenlijst geplaatste gebouw een sensatie in het begin van de jaren 1930. Er wordt echter gezegd dat Louis Empain maar één jaar in zijn villa heeft gewoond, omdat hij in 1934 naar Canada verhuisde. In 1937 liet Louis Empain de villa na aan de Belgische staat op voorwaarde dat het alleen als museum zou worden gebruikt. De Tweede Wereldoorlog maakte echter een einde aan deze activiteiten.

Na verschillende bestemmingen – zo had de Sovjetambassade er om onverklaarbare redenen haar hoofdkwartier – verkocht Louis Empain de villa in 1973 aan de Armeense tabaksproducent Tcherkezian, die in de VS woonde. Hij verhuurde het pand op zijn beurt aan de Luxemburgse televisiezender RTL, die zich in Brussel had gevestigd (1980 tot 1993). Daarna raakte de villa in verval. In 2001 werd het op de lijst van beschermde gebouwen in Brussel geplaatst en in 2006 werd het gekocht door de Boghossian-Stichting, die het met veel geld restaureerde onder leiding van architect Francis Metzger.

De villa staat sinds 2007 op de monumentenlijst, huisvest de internationaal actieve Fondation Boghossian en wordt gebruikt voor tentoonstellingen. De tentoonstelling „Portret van een dame“ is er te zien tot 4 september 2022. Met vijfentachtig geselecteerde kunstwerken levert de tentoonstelling „Portret van een dame“ een bijdrage aan de feminisering van de kunst.

Minder opknappen, meer renoveren: het Hotel Bayerischer Hof in München laat Axel Vervoordt al jaren zijn kamers verbouwen. Het resultaat kun je hier zien.