De vertrager

De tijd staat nooit stil. Hij gaat onverbiddelijk voort, seconde na seconde, en trekt mensen met zich mee, rukt aan ze. Het is moeilijk om even stil te staan. In grote steden, in stedelijke gebieden, is deze haast vooral merkbaar. Maar wat gebeurt er als je wel stopt? Stilstaat en je overgeeft aan je omgeving? In de kunstwerken van André Lemmens is deze pauze geslaagd; ze tonen de toegevoegde waarde van het vertragen: foto’s, als bevroren, met momenten uit het stadsleven. Ze stellen de kijker in staat om de alledaagse omgeving in zijn bijzonderheid te ervaren en opnieuw te beleven.

De kunstenaar creëert diepte in zijn werken door de informatie van een foto op de computer te scheiden. Vervolgens drukt hij de kleureninformatie af op één plaat en de zwarte informatie op een andere. Aan het einde voegt hij de plexiglas platen samen. Als de kijker zijwaarts voor het werk staat, kan hij de ruimtelijke diepte zien, de kleur op de achtergrond en het zwarte silhouet ervoor. „Ik vervreemd van de stedelijke situatie,“ legt André Lemmens uit. „Het is niet zoals het lijkt in het werk: in de echte situatie staan de mensen vaak achteraan, maar ik trek ze naar voren met de zwarte kleur op het eerste paneel.“

In een van zijn composities, getiteld „City Walk HH“, organiseren de constitutie en lineaire kracht van architecturale objecten de ruimte. In het midden onderaan: een groep van vijf mensen. De mensen zijn alleen in silhouet afgebeeld – net als de hele ruimte. Lemmens slaagt erin de structuur van de stad weer te geven door middel van reductie. Parallellen, symmetrieën en rasters bevinden zich plotseling in het blikveld van de kijker – ontwerpelementen die vaak verloren gaan in de drukte van alledag. André Lemmens‘ interesse in de stedelijke ruimte is geen toeval: de 51-jarige is architect. „Ik ontwikkelde een interesse in kunst terwijl ik architectuur studeerde,“ zegt Lemmens, die een kantoor in Kleve runt. Hij studeerde aan de universiteit in Düsseldorf. Hij ontdekte zijn liefde voor kunst tijdens zijn specialisatie in design. André Lemmens ziet zichzelf als architect en kunstenaar. Het een bestaat niet zonder het ander. „Er is een parallel tussen mijn schilderijen en mijn werk als architect,“ zegt hij. „Wat ik doe in de kunst is ook terug te vinden in de architectuur: dit gevoel, deze ziel en diepte van mijn werk is ook terug te vinden in mijn huizen. Daar ben ik zeker van.“

Een pauze nemen

Hij was nooit geïnteresseerd in klassieke fotografie – de foto dient alleen als basis voor verdere artistieke ontwikkeling. Zelfs foto’s van mobiele telefoons zijn genoeg. En als er een aantrekkelijke stadssituatie op televisie komt, pauzeert André Lemmens en fotografeert hij het tafereel. Pauzeren – dat is wat de werken kenmerkt. Ze laten steden zien die lijken te pulseren, maar stil worden als met een druk op de knop. De achtergrondgeluiden vallen stil, er is alleen een sissend geluid te horen. Het beeld brengt deze ruis over door het stilistische gebruik van onscherpte. In sommige werken versterkt Lemmens de diffuse indruk door een melkachtige emulsie op de plaat te schilderen.

Lemmens benadrukt structuren en kenmerken van architectuur uit de stedelijke ruimte. Soms is het een essentieel element van een gebouw, soms zijn het horizontale en verticale lijnen, kleurvlakken. „Het beeld uit de werkelijkheid is vaak gewoon grijs en lelijk. Maar deze reductie creëert iets nieuws en moois.“ Lemmens durft geen oordeel te vellen over een stedelijke ruimte. Zijn standpunt: „Ik wil plekken vastleggen in het moment. Plekken die mensen elke dag passeren zonder het te beseffen.“ Het vastleggen van de situatie geeft het nieuwe inhoud: „Indirect neem ik een kritische houding aan met mijn werk. Onze maatschappij is te snel in beweging, alles gaat aan haar voorbij – zonder na te denken over de stad, plek en architectuur.“
Lemmens fotowerken tonen vervreemde plekken en situaties uit New York, maar ook uit Duitse steden als Frankfurt, München, Stuttgart, Augsburg en Bremen. „Ik heb nu oog voor een situatie, voor architectuur, voor diagonalen, oppervlakken en mensen,“ zegt Lemmens. Zijn fotografisch werk is op dezelfde manier gerijpt als zijn architectuur: „Na verloop van tijd wordt een werk dichter, meer ervaren. De huizen die we nu bouwen zijn volwassener dan tien of twintig jaar geleden.“ Ze zijn zelfverzekerder, hebben een duidelijkere ontwerptaal, een kenmerkende stijl,

Wat lang meegaat …

Bij Lemmens ontwikkelt kunst zich in een proces. Soms ligt een werk jaren in een digitale map stof te vergaren, totdat hij het afstoffen, het herontdekt, er iets in ziet wat hij er jaren eerder niet in had gezien. Hij voelt dan snel aan wat er spannend is aan een foto; niet zozeer de compositie, maar hoe de foto in de loop van de tijd verandert. Lemmens was niet altijd zo zeker van zijn werk. „De eerste 15 jaar heb ik me doodgewerkt in de kunst. Ik kwam nooit aan, ik was altijd op zoek.“ Maar nu heeft het werk vrede met zichzelf. „Het creëert ook een innerlijke rust voor mij,“ zegt de architect. Deze rust wordt moeiteloos overgebracht op de kijker en geeft hem een pauze. André Lemmens creëert momenten van lonende vertraging in turbulente tijden.