Plein in plaats van straat
Het ambitieuze doel van een huidig stadsontwikkelingsconcept in Barcelona is om privétransport uit het stadscentrum te bannen en in plaats daarvan een verscheidenheid aan stadspleinen te creëren. Het wordt nog getest, maar heeft een groot potentieel om als model te dienen voor andere grote steden.
Barcelona wordt al beschouwd als een mekka voor moderne architectuur en stedelijke ontwikkeling. Nu lanceert de stad een ander veelbelovend concept: het superblok, of superilla in het Catalaans. „Elk superblok is een kleine stad met een eigen karakter,“ adverteert het stadsbestuur op zijn website. Het superblok maakt deel uit van een radicaal en ambitieus stadsvernieuwingsconcept dat niet alleen nieuwe groene ruimten en pleinen creëert door zich af te keren van de autovriendelijke stad, maar ook een nieuwe vorm van stad op zich vertegenwoordigt. De naam Superblock verwijst naar de appartementenblokken (illa) van het rastervormige Eixample, de 19e-eeuwse uitbreiding van de stad. Het baanbrekende plan van ingenieur Ildefons Cerdà was oorspronkelijk gebaseerd op het idee van een groene stad die lucht en licht doorlaat. Door speculatie en de toenemende woningdruk is het aandeel groene ruimten echter afgenomen – van meer dan een derde tot 0,6 procent vandaag de dag. Slechte luchtkwaliteit en hoge niveaus van fijnstof hebben een negatieve invloed op de kwaliteit van leven in de stad. Vooral in het stadscentrum kan de hitte in de zomer ondraaglijk worden. Om nog maar te zwijgen van het verkeer.
Het superblok speelt daarom een centrale rol in het mobiliteitsplan van de stad. Het bestaat uit drie bij drie flatblokken op het Cerdà-raster en meet ongeveer 400 bij 400 meter. Door auto’s gedeeltelijk te weren, moeten voetgangers en fietsers de straten, parkeerplaatsen en kruispunten veroveren. In het Catalaans wordt dit pacificar el carrer genoemd, wat letterlijk „de straat pacificeren“ of „verzoenen“ betekent. Het terugwinnen van de straatruimte manifesteert het recht van iedereen op toegankelijke openbare ruimte – op communicatie en participatie, uitwisseling, cultuur en kennis, spel en recreatie. Het is ook een terugkeer naar mediterrane tradities, waar het dagelijks leven zich altijd grotendeels buiten afspeelde. Er zijn in totaal 503 superblokken gepland met een totale grootte van 700 voetbalvelden. Dit komt overeen met bijna de helft van het huidige stratengebied van Barcelona. Het lokale openbaar vervoer, met name de busroutes, en het fietspadennetwerk worden massaal uitgebreid en aangepast aan het superbloksysteem. Het doel is om het autoverkeer daar in de toekomst met 21 procent te verminderen.