De rotstuin – milieuvriendelijker dan verwacht

De reputatie van de rotstuin gaat hem voor: hij torpedeert de biodiversiteit, ondersteunt bodemafdekking en schaadt het ecosysteem van de „stad“. Hier lees je waarom dit niet klopt, waarom het verschil tussen de termen rotstuin en rotstuin zo belangrijk is en wat je kunt doen om een milieuvriendelijke rotstuin te creëren.

Het wordt beschouwd als de natuurlijke vijand van biodiversiteit: de rotstuin of grindtuin. En toch zijn ze te vinden in de steden van Duitsland – en vooral in de voorsteden en op het platteland. Vooral Ulf Soltau heeft de rotstuin onder de aandacht van het publiek gebracht. De afgestudeerde bioloog post sinds februari 2019 regelmatig nieuwe impressies van de zogenaamde „tuinen der verschrikking“ op zijn Facebook- en Instagram-accounts. We hebben hier op G+L.de al eerder bericht over de tuinen der verschrikking.

Daar zie je bijzonder lelijke en daardoor ook behoorlijk indrukwekkende – vermeende – rotstuinvoorbeelden. De ene „rotstuin“ valt op door zijn pure dorheid, terwijl de andere „rotstuin“ de volledige creativiteit van zijn ontwerpers weerspiegelt. Hier sieren klassieke tuinkabouters het grijs, kleine dierententoonstellingen amuseren voorbijgangers of wezens uit andere werelden begroeten hun eigenaars als ze thuiskomen.

Hieronder hebben we onze huidige top tien van griezeltuinen samengesteld.

Klik hier voor het Instagramkanaal „Gardens of Horror“.

De rotstuin in het centrum van een sociaal conflict

De tuinen van de horror spelen zich echter niet alleen af in sociale netwerken. Ulf Soltau brak door in de gedrukte media met zijn boek „Gardens of Horror“. Sindsdien heeft hij zelfs een tweede boek gepubliceerd, „Nog meer tuinen van de horror“. Tegelijkertijd heeft de aandacht geleid tot daadwerkelijke veranderingen in de bouwverordeningen van veel lokale overheden. Steeds meer gemeenten verbieden grindtuinen in nieuwbouwplannen.

Voor veel mensen zijn de verboden een belangrijk signaal ten gunste van de bescherming van diersoorten en tegen de toenemende verharding. Anderen zien het verbod op rotstuinen en grindtuinen als een aanval op hun persoonlijke esthetiek en keuzevrijheid. Zij, de voorstanders van rotstuinen, kiezen vaak voor de grindtuin vanwege het vermeende onderhoudsgemak en de tijdsbesparing. De rotstuin heeft dus een echt sociaal conflict uitgelokt in Duitsland.

De titel „Noch mehr Gärten des Grauens“ is gepubliceerd door Eichborn Verlag. Je kunt het boek hier bestellen.

Sinds enkele jaren is de rotstuin omgeven door een uiterst dubieuze reputatie. Dit is echter niet helemaal waar. Want de rotstuin hoeft niet altijd grijs te zijn. Allereerst een korte maar belangrijke informatie over de term „rotstuin“ zelf. De voorbeelden hierboven kunnen rotstuinen zijn. Het afgebeelde type kan echter beter worden omschreven als een „rotstuin met grind“ of „grindtuin“. Waarom is dit zo belangrijk? Wel, terwijl een correct aangelegde rotstuin een oase van biodiversiteit kan zijn, is een grindtuin – heel bewust – precies het tegenovergestelde.

De grindtuin: Alleen zogenaamd onderhoudsarm

Laten we dus eerst eens kijken naar deze grindtuinen. Het zijn grote oppervlakken die bedekt zijn met grind, gruis, kiezels of steenslag, soms met decoratieve elementen en soms met verspreide, weinig veeleisende planten. Het vermeende onderhoudsgemak van zo’n grindtuin in combinatie met zijn verzorgde uiterlijk is dan ook de belangrijkste motivatie van degenen die hem aanleggen.

Onkruid wieden, het gazon maaien, water geven, spinnen, mieren en andere insecten – je hoopt dit alles op lange termijn te kunnen besparen in de grindtuin. Maar hoe uitgebreid de grindlaag ook is gescheiden van de ondergrond door wortelbarrières, het onvermijdelijke binnendringen van bladeren, vogelpoep en ander organisch materiaal in de laag zorgt al na een paar jaar voor de beste grond, waarin de eerste zaailingen meteen beginnen te bloeien. In de loop der jaren koloniseren mossen en algen ook de stenen die in de schaduw liggen. Om dit proces te vertragen heeft een grindtuin regelmatig onderhoud nodig, bijvoorbeeld met een bladblazer, hogedrukreiniger of schraper.

Uiteindelijk kan het proces van renaturalisatie niet volledig worden gestopt. Het gegroefde oppervlak van de grindlaag maakt het praktisch onmogelijk om tijdens het reinigingsproces telkens al het organische materiaal te verwijderen. Zelfs bij goed onderhoud ziet een grindtuin er na uiterlijk tien jaar niet meer zo netjes en verzorgd uit als in het begin en moet, afhankelijk van de visuele eisen van de eigenaar, de grindlaag misschien volledig worden vervangen en de wortelbarrière worden vernieuwd. Als een grindtuin helemaal niet wordt onderhouden, is hij na minder dan drie jaar misschien niet meer als zodanig te herkennen.

Lokale overheden en deelstaten verbieden steeds vaker grindtuinen

Grindtuinen zijn niet alleen biologisch grotendeels levenloze gebieden. Door hun warmtecapaciteit en gebrek aan verdamping dragen ze ook bij aan de opwarming en uitdroging van het stadsklimaat. Ze weerkaatsen ook meer geluid dan groene ruimten, waardoor de stad lawaaieriger wordt. Grindoppervlakken worden in de meeste gemeenten ten minste gedeeltelijk als afgedicht beschouwd vanwege hun slechte waterabsorptiecapaciteit. Daarom zijn ze onderworpen aan de verplichting om regenwaterheffingen te betalen. Als de grindtuin zelfs van de grond wordt gescheiden door een waterdichte laag folie of beton, wordt hij als volledig afgesloten beschouwd.

Steeds meer gemeenten verbieden nu grindtuinen bij nieuwbouwplannen. Ook afzonderlijke deelstaatregeringen steunen deze aanpak – bijvoorbeeld Baden-Württemberg.

De rotstuin als biotoop

Door vaardige handen aangelegde rotstuinen zijn echter structureel rijke en soortenrijke magere biotopen. Ze bieden microklimaten waarin zeer gespecialiseerde planten, vaak uit het Alpengebied, zich thuis voelen.

Er zijn honderden soorten geschikt voor beplanting in rotstuinen, die worden gekenmerkt door hun soberheid en robuustheid. Enkele populaire voorbeelden zijn blauw kussen, kussenflox, tijm, wollige cistus en gentiaan. Naast een groot aantal insecten die in een natuurlijke rotstuin leven, is de bekendste bewoner van de rotstuin waarschijnlijk de streng beschermde zandhagedis.

Meer informatie over bijzonder insectvriendelijke tuinen (niet alleen rotstuinen) vind je hier.