De poort van kasteel Neuburg

In het voorjaar van 2016 werd de restauratie van de binnenplaatspoort uit de tijd van zijn bouw voltooid in kasteel Neuburg aan de Donau. De stabiliteit van de poort was ernstig aangetast en hij was niet meer functioneel door ernstige schade aan de houten structuur. Om de bedreigde poort te behouden waren uitgebreide conserverings- en restauratiemaatregelen nodig, die werden uitgevoerd in de timmerwerkplaats van het restauratiecentrum van het Beierse bestuur voor staatspaleizen, tuinen en meren.

Een massieve, dubbele houten poort sluit de tongewelfde hoofdingang van zijn residentie in Neuburg an der Donau af aan de kant van de binnenplaats. Het maakt deel uit van de westelijke vleugel die graaf Ottheinrich tussen 1537 en 1545 liet bouwen. In tegenstelling tot de architectonische vormgeving van de poort en het roodmarmeren portaal in Italiaanse renaissancestijl, vertonen noch de constructie van de poort noch het type van het beslag stijlkenmerken die typisch zijn voor die periode. In hun uitvoering en ontwerp zijn ze nog steeds geworteld in laatmiddeleeuwse modellen. De poortvleugels bestaan elk uit twee rechtopstaande planken van populierenhout, een zeer resistent materiaal, verbonden met deuvels. Aan de kant van de binnenplaats is in de rechtervleugel een snapslot met twee vergrendelingsmechanismen ingebouwd.

Voorafgaand aan de restauratie hadden beide deurbladen, het beslag en het schilderwerk verschillende bewerkingsfasen ondergaan en hadden ze een aantal beschadigingen opgelopen door verkeerd gebruik en ongunstige klimaatinvloeden.

De meest problematische schade was een doorlopende splinterbreuk die haaks op de nerf stond in het onderste deel van het rechter deurblad, veroorzaakt door massale druk. Het diagonale verloop van de houtvezels en de schorsinsluitingen droegen ook bij aan deze schade, omdat ze de buigsterkte van het hout in dit gebied ernstig verminderden.

Het mechanisme van het poortslot was tijdens eerdere maatregelen gereviseerd. Talrijke onderdelen van het slotmechanisme waren verloren gegaan, net als het bevestigingsbeslag op de vloer en de muren van de poort. Ongecontroleerd dichtslaan van de poortvleugels door de sterke wind in de doorgang veroorzaakte ernstige schade aan de marmeren muren, klemmen en lange scharnieren.

Op de houten oppervlakken van de doorgang werden alleen resten van een sterk verminderde, roodachtige coating gevonden. Het schilderwerk op de houten oppervlakken en het beslag aan de kant van de binnenplaats vertoonde ernstige weersgerelateerde onthechting en afschilfering in de onderste delen van de deurvleugels, in sommige gevallen tot op het houten of metalen oppervlak. De metalen coatings waren op grote schaal geïnfiltreerd en afgestraald door corrosieproducten.

Gebruikseisen en conceptontwikkeling

Naast uitgebreide houtreparatiemaatregelen moesten het slot en het grendelmechanisme worden verbeterd en voorzieningen worden geïnstalleerd om te voorkomen dat de poortvleugels per ongeluk zouden dichtslaan en overstrekken.

De poort moest in dezelfde kleur en textuur worden geschilderd als de eerste fase van de restauratie, die na 1557 werd uitgevoerd in verband met de herinrichting van de binnenplaatsgevel met sgraffito-pleister en polychrome muurschildering die het gebouw vandaag de dag nog steeds kenmerkt.

Je kunt het gedetailleerde verslag over de restauratie van het poortslot en het metalen slot lezen in RESTAURO 1/2017 in het artikel „Schlosstor und Torschloss. Restauratie van een houten renaissancepoort“ door Hella Huber. De auteur werkt sinds 2001 als restaurateur van meubels en houten voorwerpen bij de Beierse administratie van staatspaleizen, tuinen en meren. Ze is gespecialiseerd in beschilderde houten voorwerpen.