Sinds begin 2015 is er in Bremen een nieuwe begrafeniswet van kracht – er is weer een uitzondering op de begraafplaatsplicht. Naast begraven op zee en toegestane familiecrypten is het nu toegestaan om op schriftelijk verzoek van de overledene het stoffelijk overschot in de vorm van as op privéterrein te verstrooien. STEIN sprak met Gabriele Friderich, staatsraadslid bij de senaat voor Milieu, Bouw en Transport van de vrije Hanzestad Bremen, over de mogelijkheden die de nieuwe wet biedt, ook voor steenhouwers.
Zijn er al veel verzoeken geweest om de as van de overledene op een privéplek buiten de begraafplaats te verstrooien?
Er zijn al ongeveer 25 verzoeken geweest. Ongeveer 20 daarvan zijn ook goedgekeurd door het bevoegde bureau voor forensische geneeskunde.
Wat is de procedure voor het verkrijgen van toestemming?
De laatste woonplaats van de aanvrager moet in Bremen zijn geweest. Bewijs kan bijvoorbeeld een identiteitskaart, een overlijdensakte of een belastingaanslag zijn. Daarnaast is een schriftelijke beschikking nodig van de plaats van verstrooiing, d.w.z. het privé-eigendom waarop de as moet worden verstrooid. Een kadastrale inschrijving of beëdigde verklaringen van de eigenaars kunnen hier worden aangehaald. De overledene wijst de persoon aan die de zorg voor de overledene op zich moet nemen. Deze persoon moet dan onder ede verklaren dat hij/zij de as heeft bijgezet op de daarvoor bestemde privégrond.
Nu horen we steeds over problemen met een verandering van eigenaar of een gebrek aan controlemogelijkheden.
Wij zijn niet op de hoogte van dergelijke problemen. De wet is pas sinds begin dit jaar van kracht. Maar in principe moet worden gezegd: als de as van een overledene wordt verstrooid op privégrond, is er geen sprake van bezwaring in het kadaster. Het zijn menselijke resten en die moeten met respect worden verstrooid. As is echter as. Er zijn geen problemen met begrafenissen op zee, die ook in Bremen zijn toegestaan. De as wordt verstrooid en keert terug in de natuurlijke kringloop van de aarde. De eigenaar van een stuk grond moet zelf beslissen welke kwaliteit hij wil toekennen aan een privébegrafenis of verstrooiing. Dit is niet in handen van de wetgever. Ook de omgang met de rouwplaats is dat niet. Bij verkoop moeten de nabestaanden met de nieuwe eigenaar afspraken maken of en hoe een bezoek aan de gedenkplaats nog mogelijk is.
Over inspectie: Inspectie is niet nodig omdat het vrij onwaarschijnlijk is dat de urn op de schoorsteenmantel wordt bewaard. Ten eerste moet de persoon die de overledene verzorgt een beëdigde verklaring ondertekenen. Als hij of zij de as niet weggooit, pleegt hij of zij meineed. Wie neemt dit risico – ondanks de lage pakkans? Tegelijkertijd ontstaat er een moreel dilemma. Dit komt omdat de stervende de begrafenis na zijn dood plant met de persoon die is aangewezen om voor hem te zorgen. Of je gaat tegen de wens van de stervende in door het stoffelijk overschot te bewaren, of je spant met hem samen. In dat geval eist hij echter een hoge prijs van zijn verzorger.
Zal de nieuwe begrafeniswet geen obstakels opwerpen voor de vakmensen die op de begraafplaats werken en voor de begraafplaatsadministratie zelf – er zijn immers financiële verliezen te verwachten?
De begraafplaats verandert. Maar ongeveer 95 procent van de burgers wil er nog steeds begraven worden. De overige (maximaal) vijf procent maakt gebruik van een particuliere begrafenis. Een centrale rouwplaats is belangrijk voor familieleden en vrienden.
Het is echter absoluut noodzakelijk dat de beroepen die op de begraafplaats werken, zoals steenhouwers of hoveniers, de veranderende structuren in hun bedrijfsplanning opnemen. Dit komt omdat onze burgers niet alleen begrafenissen in privé-percelen of begrafenissen op zee willen, maar de trend gaat in de richting van onderhoudsarme en kosteneffectieve urnenbegrafenissen of kerkhofbossen. De markt voor begraafplaatsen verandert en met deze verandering kan en moet creatief worden omgegaan. Waarom bieden we geen gedenkstenen of iets anders aan voor privébegraafplaatsen? Er zijn nog steeds geen vaste rituelen voor particuliere begrafenissen. Als de markt verandert, moet je flexibel en creatief reageren. Dit is ook een kans die kan worden benut!
In principe moet een deelstaatregering natuurlijk de wensen van haar burgers volgen en zich niet inlaten met protectionisme van bepaalde beroepsgroepen. En er is een grote wens om verplichte begraafplaatsen te liberaliseren. Vergeleken met andere landen zoals de VS of Tsjechië is Duitsland relatief streng op dit gebied.
Hoe reageren deelstaatregeringen in heel Duitsland op de begrafeniswet van Bremen?
Bremen speelt een voortrekkersrol voor heel Duitsland. We hebben al veel aanvragen gekregen uit verschillende landen die van onze ervaring willen profiteren. De wet werd op 1 januari 2015 van kracht. Sindsdien houden we natuurlijk nauwlettend in de gaten wat er gebeurt en waar we processen kunnen optimaliseren als dat nodig is. Veel burgers hebben bijvoorbeeld al een aanvraag ingediend terwijl ze – hoe vreemd het ook klinkt – nog niet waren overleden. De aanvraag kan pas worden ingediend als het overlijden al heeft plaatsgevonden. Anders zou bijvoorbeeld het grondbezit of de verzorging van de overledene na het overlijden opnieuw moeten worden bekeken.
Welke kansen en problemen ziet u in de nieuwe uitvaartwet?
We hebben de vrijheid gekregen om onafhankelijker te beslissen wat er met ons gebeurt na de dood. Niets staat een eigen herdenking in de weg. Er ontstaan ook nieuwe kansen voor de beroepen die op begraafplaatsen werken – het is belangrijk om creatief met veranderingen om te gaan, zodat er een positieve persoonlijke en zakelijke ontwikkeling kan plaatsvinden.
Problemen kunnen ontstaan door een gebrek aan rituelen. Hoe creëer je een waardige sfeer? Wie voert de rouwceremonie uit en hoe ziet deze er expliciet uit? Het openen van de urn in een vloeiende beweging om de overblijfselen te verstrooien levert op zich al problemen op. Welke gebaren of procedures zijn geschikt? Hier kunnen pastors, begrafenisondernemers, begraafplaatsiers of steenhouwers bij betrokken worden.
Hoe zou je persoonlijk begraven willen worden?
Ik kan me goed voorstellen dat mijn as wordt uitgestrooid op privégrond. Maar tegelijkertijd zou een specifieke plaats van herinnering voor mij ook belangrijk zijn – een kleine gedenksteen zou de plaats moeten sieren waar de as wordt uitgestrooid.