De Maya as

Het Casa Mérida op het schiereiland Yucatán in Mexico combineert ruwe materialen en heldere vormen. Het project van Ludwig Godefroy verkent de relatie tussen traditionele en moderne architectuur.

Mérida, de „witte stad“, is de hoofdstad van Yucatán en het centrum van de Maya-cultuur. Het klimaat is hier warm en vochtig met maximumtemperaturen tot 40 graden. Door de eeuwen heen hebben de klimatologische omstandigheden geleid tot de ontwikkeling van een zeer functionele architectonische typologie. Deze architectuur, die gebruikelijk is in Mérida, is voornamelijk gebaseerd op natuurlijke dwarsventilatie onder hoge plafonds. De kamers eronder, die als terrassen met elkaar verbonden zijn, laten de lucht door het hele huis stromen. Dit creëert een natuurlijk ventilatiesysteem.

Tegenwoordig draaien airconditioningsystemen echter ook op volle toeren in Mérida en het leven zonder is bijna ondenkbaar voor zowel de lokale bevolking als toeristen. Airconditioningsystemen maken elk type constructie mogelijk. De oorspronkelijke manier van bouwen is verlaten. De oorspronkelijke regionale bouwcultuur krijgt nu weinig aandacht.

Casa Mérida, een vrijstaand huis ontworpen door architect Ludwig Godefroy, ligt tussen gebouwen van pleisterwerk met één verdieping, kleurrijke toegangspoorten, een oerwoud van palmbomen en een brede straatruimte. Het perceel, lang en smal, meet 80 meter in de lengte maar slechts acht meter in de breedte. Het bouwterrein, dat er van buitenaf gesloten en onherbergzaam uitziet, wordt begrensd door natuurstenen muren. Een zwarte poort vormt de toegang tot het huis.

Tijdens zijn eerste inspectie van het pand kreeg de in Mexico gevestigde Franse architect een idee: een as die het hele bouwterrein doorkruist, van de voordeur tot de achterste grens van het pand. Hij werd geïnspireerd door de Maya-cultuur. De „Sacbé“, kaarsrechte paden, verbonden belangrijke plaatsen, tempels, pleinen en piramides in het Maya-rijk. Sommige van deze verharde wegen waren meer dan 100 kilometer lang.

Het centrale ontwerpelement van Casa Mérida is de betonnen muur. Deze loopt over het hele terrein, organiseert het huis en verdeelt het in secties. De betonnen muur dient echter niet alleen om de plattegrond te organiseren, maar ondersteunt ook de dakpanelen erboven. Alle functies liggen op een rij langs de betonnen muur: slaapkamer met badkamer, loungeruimtes en woonkamer met keuken. De individuele kamers, slaapkamers met badkamers, liggen in het donker, beschermd tegen de zon en de hitte. Hier en daar plaatst Godefroy opzettelijk binnenplaatsen, open ruimtes en terrassen die de opeenvolging van kamers doorbreken. De architectuur trekt zich terug waar de vegetatie ruimte vraagt. Op deze manier vormen de gebouwde ruimte en de bestaande structuur een eenheid die elkaar aanvullen in een symbiotische coëxistentie.

Godefroy, die de regionale bouwcultuur intensief bestudeerde als onderdeel van het ontwerpproces, zoekt ook een link naar de traditie in het ruimtelijke programma en de indeling van de verschillende gebruiksfuncties. In het historische centrum van Mérida bevinden de gemeenschappelijke ruimten van de woongebouwen zich aan de ingang van het terrein, tussen de straatruimte en de binnenplaats. Godefroy draait dit principe om: hij plaatst het woongedeelte met keuken aan het einde van de woning. Hier zijn de bewoners beschermd tegen invloeden van buitenaf, zoals uitzicht en lawaai. Het zwembad vormt de afsluiting.

Godefroy maakt gebruik van geometrische vormen en figuren door driehoeken, cirkels en rechthoeken over elkaar heen te leggen en met elkaar te kruisen. Casa Mérida is een soort conglomeraat van formalistische elementen – spannend om naar te kijken, maar tegelijkertijd enigszins willekeurig op sommige plekken en niet volgens een duidelijk concept of patroon.
Terug naar de wortels: het was belangrijk voor de architect om het huis zelfvoorzienend te maken. De oversized regengoten vangen al het water op dat tijdens het regenseizoen valt. Het wordt opgeslagen in reservoirs in de grond. Fotovoltaïsche systemen op de platte daken voorzien het gebouw van energie.

De architect ziet volledig af van raamelementen. Hierdoor wordt binnen buiten en buiten binnen, vervagen grenzen en vloeien ruimtes in elkaar over. Hierdoor kan lucht door het hele gebouw circuleren, vergelijkbaar met het traditionele concept van natuurlijke airconditioning. Het overheersende materiaal is grof zichtbeton, het bekistingspatroon is duidelijk herkenbaar. Godefroy voegt warme accenten toe met houten zonwering en deurelementen. De gebruikte materialen zijn eenvoudige, goedkope bouwmaterialen. Ze geven het gebouw een rauwe sfeer en koele helderheid. Het resultaat is een plek van rust, een toevluchtsoord in een stedelijke context die de relatie tussen traditionele en moderne architectuur verkent.

Alle foto’s: Rory Gardiner

In een dorp in Ticino staat een villa die niet alleen qua vorm op een betonnen piramide lijkt, maar die de bewoners ook van de buitenwereld afschermt, bijna als de tombe van een farao – het „Piramidehuis “ van architectenbureau DFDC.